સાતત્યનો સિદ્ધાંત

મોટા ચમત્કારો રોજબરોજના નાના, કંટાળાજનક નિયમોમાંથી જન્મે છે. માણસ હંમેશા કોઈ એક પ્રચંડ કૂદકાની રાહ જોતો બેસી રહે છે. આ સિદ્ધાંત સીધો અને સાફ છે: પરિણામ પ્રતિભાનું નહીં, પણ સતત ટકી રહેવાનું ફળ છે. તમે એક દિવસમાં પર્વત નથી ખોદી શકતા. પણ જો દરરોજ એક જ સમયે એક પાવડો માટી ઉપાડવાની જીદ રાખો, તો આખો ડુંગર સપાટ થઈ જાય. આ કોઈ જાદુ નથી. આ સામાન્ય સાતત્યની તાકાત છે.

આ શબ્દ કોઈ એક વિચારકે ક્યારે ઘડ્યો તે ચોક્કસ નથી. આધુનિક વ્યવસાય અને આદત-સુધારણાના પુસ્તકોમાં આ વિચાર જુદા જુદા સ્વરૂપે વારંવાર દેખાય છે. નામ નવું હોઈ શકે, પણ વિચાર સદીઓ જૂનો છે. રોજેરોજ વહેતું પાણી છેવટે કઠણ પથ્થરને પણ કાપી નાખે છે, કારણ કે પાણીમાં બળ કરતાં નિયમિતતા વધારે હોય છે.

આપણે ઉત્સાહમાં આવીને શરૂઆત જોરશોરથી કરીએ છીએ. જીમનું વાર્ષિક કાર્ડ લઈ આવીએ, ડાયરીના પહેલા પાને સોગંદ ખાઈએ અને અઠવાડિયામાં થાકીને હથિયાર હેઠાં મૂકી દઈએ. સાતત્યનો નિયમ ઉત્સાહના ઉભરાને ધિક્કારે છે. એ કહે છે કે અઠવાડિયે દસ કલાકનો એક ધડાકો કરવા કરતાં રોજ અડધો કલાક આપવો હજાર ગણો સારો છે. માનસિક ઊર્જા બચાવવાનો આ જ એકમાત્ર રસ્તો છે.

આપણા દેશના ધાર્મિક ઉત્સવો જુઓ. કોઈ સોસાયટીમાં નવરાત્રિનું આયોજન થાય ત્યારે પહેલે દિવસે યુવાનો ગળા ફાડીને સૂત્રોચ્ચારે ઉત્સાહ બતાવે. લાઉડસ્પીકર, રોશની અને દેખાડો. પણ આઠમા-નોમના દિવસે પૂજાની આરતી ટાણે ચાર વૃદ્ધો સિવાય કોઈ હાજર ન હોય. મંદિરો અને ટ્રસ્ટો એવા લોકોથી નથી ચાલતા જેઓ વર્ષમાં એકવાર લાખ રૂપિયાનું દાન ફેંકીને ગાયબ થઈ જાય છે. વ્યવસ્થા એ પૂજારી અને સેવકના દમ પર ટકે છે જે છેલ્લાં ચાલીસ વર્ષથી વહેલી સવારે પાંચ વાગ્યે ઘંટ વગાડવાનું ચૂક્યા નથી.

ઉભરો આવવો એ લાગણી છે, પણ રોજ દીવો પ્રગટાવવો એ સંકલ્પ છે. દુનિયા ઉભરાથી નહીં, અખંડ જ્યોતથી ચાલે છે.