ફીડબેક સેન્ડવિચ

કડવી વાત કહેવાની જૂની બજારુ યુક્તિ છે. પહેલાં બે મીઠા વેણ બોલો, વચ્ચે ખરી ખામી ઠાંસી દો, અને છેલ્લે ફરી મલમ લગાવીને વાત પૂરી કરો. બ્રેડની બે સ્લાઇસ વચ્ચે મૂકેલા મસાલા જેવું માળખું. મેનેજમેન્ટની ભાષામાં આને ‘ફીડબેક સેન્ડવિચ’ કહે છે. ૧૯૮૦ના દાયકામાં બ્યુટી પ્રોડક્ટ્સ બનાવતી કંપની મેરી કે એશના સંચાલકોએ આ નુસખો જોરશોરથી ચગાવ્યો હતો. હેતુ એવો હતો કે સામી વ્યક્તિનું અહમ ન ઘવાય, સંબંધોમાં તિરાડ ન પડે અને વાત પણ પહોંચી જાય. પણ વ્યવહારમાં આ દાવ ઊંધો જ પડે છે.

આ પદ્ધતિ ખુલ્લી અપ્રમાણિકતા છે. જે ક્ષણે તમે કોઈની નકામી પ્રશંસા શરૂ કરો છો, સાંભળનાર સતર્ક થઈ જાય છે. તેને અણસાર આવી જાય છે કે આ મીઠાશ પાછળ કડવો ઘૂંટડો છુપાયેલો છે. પરિણામે, વખાણ પોતાનું વજન ગુમાવી બેસે છે અને સાચી ટીકાનો પ્રભાવ પણ બુઠ્ઠો થઈ જાય છે. હોંશિયાર માણસ આ રમત તરત પકડી પાડે છે, જ્યારે ભોળો માણસ વચ્ચેનો અસલ સંદેશ સાંભળવાનું જ ચૂકી જાય છે. તે ઘરે જઈને માત્ર આગળ-પાછળના વખાણ જ યાદ રાખે છે.

આપણી ક્રિકેટ એકેડેમીઓમાં આ દૃશ્ય રોજ જોવા મળે છે. કોચ એક નવયુવાન બેટ્સમેનને નેટ્સમાંથી બહાર બોલાવે છે. પહેલાં કહેશે, ‘તારી બેટિંગમાં ગજબનો ટાઇમિંગ છે, શોટ્સ બહુ સારા મારે છે.’ પછી વચ્ચે અસલ ખામી ફેંકશે, ‘પણ ઓફ-સ્ટમ્પ બહાર જતો બોલ છોડતાં તને બિલકુલ નથી આવડતું, વારંવાર કેચ આપી બેસે છે.’ અને તરત વાર્તા સમેટી લેતાં બોલશે, ‘બાકી તું આવતીકાલનો મોટો સ્ટાર છે!’ પેલા છોકરાના મગજમાં પેલો વચલો કાચો કાંકરો ઊતરતો જ નથી. તેને લાગે છે કે કોચ તેનાથી ખુશ છે. બીજા દિવસે રણજી ટ્રોફીની મેચમાં એ ફરી બહારના બોલને છેડવા જઈને સ્લિપમાં કેચ આપી બેસે છે.

કડવાશને મીઠાશમાં લપેટીને પીરસવાની આ આદત સામેવાળાને નહીં, આપણી પોતાની નબળાઈને સાચવવા માટે છે. આપણે પોતે ખરાબ દેખાવા નથી માગતા. સ્પષ્ટ, ધારદાર અને સીધી વાત કરવાની હિંમત ન હોય ત્યારે લોકો આવી સેન્ડવિચ બનાવે છે.

જે ટીકા માખણ લગાવીને પીરસાય છે, તે માણસને સુધારતી નથી પણ છેતરે છે.