નાયકવાદી એકલતાવાદ

બધું જ મારે એકલાએ સાબિત કરવાનું છે. સમાજમાં મારી કિંમત માત્ર મારી સિદ્ધિઓ, મારા બેંક બેલેન્સ અને મારા પદ પરથી નક્કી થશે. આ માનસિકતાનું નામ છે હિરોઈક ઈન્ડિવિઝ્યુઅલિઝમ. માણસ પોતાની જાતને કોઈ ફિલ્મી સુપરહીરો સમજી બેસે છે, જેણે દુનિયા સામે એકલા હાથે લડીને જીતવાનું છે. આ કોઈ શક્તિ નથી, માનસિક રોગચાળો છે.

લેખક બ્રેડ સ્ટલ્બર્ગે પોતાના પુસ્તકમાં આ શબ્દનો ઊંડો વિશ્લેષણ કર્યો છે. આધુનિક હરીફાઈ માણસને સતત દોડતો રાખે છે. તમને શીખવવામાં આવે છે કે તમે જે કરો છો તે ઓછું છે. વધારે કમાઓ, વધારે દેખાડો કરો, કોઈની મદદ ન માગો. કોઈ સામે નબળા પડવું એટલે હારી જવું. પરિણામે વ્યક્તિ સફળ તો બને છે, પણ અંદરથી ખાલી અને સાવ એકલો થઈ જાય છે.

આ છટકું માણસને સંબંધો અને વાસ્તવિકતાથી કાપી નાખે છે. જ્યારે તમે માનો છો કે તમારી કિંમત માત્ર તમારા આઉટપુટ પર છે, ત્યારે શાંતિ અસંભવ છે. અહંકાર અને સતત અસુરક્ષાનો આ ખતરનાક મેળાવડો છે.

આપણા મિડલ ક્લાસ ઘરોમાં આ ઝેર સરળતાથી દેખાય છે. ધારો કે કલ્પેશભાઈ એક મલ્ટીનેશનલ બેંકમાં સિનિયર મેનેજર છે. સમાજમાં વટ પાડવા તેમણે અમદાવાદના પોશ વિસ્તારમાં દોઢ કરોડનો ફ્લેટ હોમ લોન પર લીધો. મહિને સવા લાખનો હપ્તો જાય છે. સાથે બે મોટી ગાડીઓની લોન અને મોંઘા ટર્મ પ્લાન. કલ્પેશભાઈ રાત્રે બાર વાગ્યા સુધી ઓફિસમાં કૂતરાની જેમ ઘસાય છે. બ્લડ પ્રેશર વધી ગયું છે, પત્ની સાથે વાત કરવાનો સમય નથી, પણ કોઈને કહી શકતા નથી કે હું થાકી ગયો છું. જો એ કબૂલે કે લોનનો બોજ વધારે છે, તો તેમની પોતાની નજરમાં તેમનો હીરો મરી જાય. તેઓ સિસ્ટમના ગુલામ બની ગયા છે, માત્ર એકલા હાથે બધું નિભાવવાનો ઘમંડ સાચવવા.

આખી જિંદગી એકલા હાથે બોજ ઉંચકવાનો આ અહંકાર બહાદુરી નથી. એ જાત સામેનો આંતરિક અત્યાચાર છે.

જે માણસ પોતાની જાતને હીરો સાબિત કરવામાં આખી જિંદગી વેડફી નાખે છે, એ છેવટે પોતાના જ કાગળના મહેલ નીચે દબાઈને મરે છે.