ઉચ્ચ પ્રતિષ્ઠા સંયોજક

મૂળ વિચાર શોધવો એક વાત છે અને પાંચ અલગ ક્ષેત્રોના વિચારો જોડીને સામ્રાજ્ય ઊભું કરવું બીજી વાત છે. દુનિયા નિષ્ણાતોથી ભરેલી છે, જેઓ પોતાના સાંકડા વિષયમાં જીવન વિતાવી દે છે. પણ સમાજમાં સૌથી વધુ વજન, પૈસા અને મોભો એ માણસ લઈ જાય છે જે આ અલગ-અલગ ટુકડાઓને જોડીને એક નવો અર્થ ઉપજાવી કાઢે. આ મોડેલનું નામ છે 'હાઈ-સ્ટેટસ સિન્થેસાઇઝર' એટલે કે ઉચ્ચ પ્રતિષ્ઠા ધરાવતો સંયોજક. તે નવો પાયો નથી ખોદતો, પણ ઊભી થયેલી ઇમારતો વચ્ચે પુલ બાંધે છે.

આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ ખબર નથી. આધુનિક મેન્ટલ મોડેલ્સ અને લર્નિંગ ફ્રેમવર્કના સંગ્રહોમાં તે વારંવાર જોવા મળે છે. વિચાર બહુ સીધો છે: માત્ર ઊંડાણ કામનું નથી, પહોળાઈ વગર ઊંડાણ અંધ બની જાય છે. જે માણસ અર્થશાસ્ત્ર, મનોવિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીને એક તાંતણે બાંધી શકે, તે માત્ર એક વિષયના પ્રોફેસર કરતાં ક્યાંય વધુ પ્રભાવશાળી બને છે.

આનું મહત્વ એટલા માટે છે કારણ કે જગત હવે અતિ-વિશેષજ્ઞતાના થાકથી પીડાય છે. બધા પાસે માહિતી છે, પણ પરિપ્રેક્ષ્ય કોઈ પાસે નથી. સંયોજક એ માણસ છે જે ફિલ્ટર તરીકે કામ કરે છે. તે બીજાના વર્ષોના સંશોધનને પચાવીને સામાન્ય માણસ સમજી શકે તેવી ભાષામાં મૂકી આપે છે. પરિણામે, મૂળ સર્જક કરતાં સંયોજક વધુ તાકાતવર અને લોકપ્રિય સાબિત થાય છે.

બોલિવૂડ તરફ નજર કરો. ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફર, ગીતકાર કે એડિટર પોતાના કામમાં માહેર હોય છે, પણ તેઓ બંધ ઓરડામાં રહી જાય છે. બીજી તરફ, કોઈ કાબેલ ડિરેક્ટર કે શો-મેન પોતે ક્યારેય કેમેરો નથી ચલાવતો કે વાયોલિન નથી વગાડતો. એ પંજાબી લોકગીત, હોલિવૂડની એક્શન ટેકનિક અને પારિવારિક લાગણીઓને ભેગી કરીને ત્રણ કલાકની બ્લોકબસ્ટર બનાવી દે છે. તાળીઓ અને કરોડો રૂપિયા ડિરેક્ટરના ખાતામાં જાય છે, કારણ કે તેણે જુદા-જુદા હુનરનું સફળ સંયોજન કર્યું.

મૂળ હકીકત શોધનારો ઈતિહાસના પાનામાં દબાઈ જાય છે; હકીકતોને જોડીને વાર્તા બનાવનારો રાજ કરે છે.