હૂટ્સનો નિયમ

પરિસ્થિતિ ગમે તેટલી ખરાબ હોય, તમે ઉતાવળ કરીને તેને વધુ બગાડી શકો છો. આ એક નિર્દય સત્ય છે. જ્યારે સંકટ ત્રાટકે છે, ત્યારે માણસનું મગજ અસહાય બનીને તરત કંઈક કરી નાખવા તરફ દોડે છે. પણ હકીકત એ છે કે ઉતાવળમાં લેવાયેલું પગલું આગમાં ઘી હોમવાનું કામ કરે છે. અંધાધૂંધી વચ્ચે સ્થિર રહેવું એ સૌથી મોટો ગુણ છે.

આ નિયમ અમેરિકન અવકાશયાત્રી રોબર્ટ ‘હૂટ’ ગિબ્સનના નામે જાણીતો બન્યો. નાસાના અંતરિક્ષ મિશનો દરમિયાન તેમણે આ પાઠ શીખવ્યો હતો. અવકાશમાં કંઈક ગરબડ થાય ત્યારે તરત કોઈ સ્વિચ દબાવી દેવાની લાલચ ભયંકર સાબિત થઈ શકે. માઈક માસિમિનો જેવા અંતરિક્ષ યાત્રીઓએ પોતાના પુસ્તકોમાં આ વાત વારંવાર દોહરાવી છે. સંકટ સમયે ઊંડો શ્વાસ લઈને થોભવું, વિચારવું અને પછી જ નિર્ણય લેવો એ જીવન બચાવવાની પહેલી શરત છે.

આપણો સહજ સ્વભાવ પરિણામ આવ્યા પહેલાં પ્રતિક્રિયા આપવાનો છે. મુશ્કેલી આવે એટલે આપણે માની લઈએ છીએ કે તળિયું આવી ગયું, હવે આનાથી ખરાબ શું થવાનું? પણ તળિયું હંમેશાં વધુ ઊંડું હોઈ શકે છે. અણઘડ સક્રિયતા કરતાં શાંત બેસી રહેવું ઘણીવાર વધારે સલામત હોય છે. ખોટો નિર્ણય ન લેવો એ પણ એક ઉત્તમ નિર્ણય છે.

ગામડાની ખેતી અને સહકારી મંડળીઓમાં આ રોજ જોવા મળે છે. ધારો કે કમોસમી વરસાદ પડ્યો અને જીરુ કે કપાસનો પાક અડધો પલળી ગયો. ખેડૂત ગભરાઈ જાય છે. નુકસાનના આઘાતમાં તે સ્થાનિક એગ્રો સેન્ટરવાળાની વાતોમાં આવીને તરત જ ઊંચા વ્યાજે ઉધાર લઈને ત્રણ અલગ અલગ રાસાયણિક દવાઓનો બેફામ છંટકાવ કરી દે છે. પરિણામ? હવામાન કદાચ સુધરી પણ જાય, પણ આડેધડ રાસાયણિક છંટકાવથી ઊભો પાક સાવ બળીને ખાખ થઈ જાય છે. કુદરતે અડધું નુકસાન કર્યું હતું, માણસની ગભરામણે સો ટકા પૂરું કરી નાખ્યું.

સંકટ વખતે કંઈક કરી બતાવવાની ઉતાવળ જ પરિસ્થિતિને નર્કમાં ફેરવે છે.