અણઆવડત ઢાંકતી આવડત

કોઈ એક બાબતમાં તમે સાવ કાચા હો, પણ બીજી કોઈ ચતુરાઈથી આખી ખામી ઢબૂરી દો. આ મોર્ડન ઓફિસ કલ્ચરનો છૂપો નિયમ છે. આ શબ્દ કોઈ એક ચોક્કસ પુસ્તકમાંથી નથી આવ્યો કે કોઈ મોટા પ્રોફેસરના નામે નોંધાયો નથી. પણ આ હકીકત દરેક કોર્પોરેટ કચેરીમાં જીવતી જોવા મળે છે. માણસ પોતાની મૂળભૂત બિનકાર્યક્ષમતા કે અણઆવડતને સુધારવા મહેનત નથી કરતો. એના બદલે, એ એવી સહાયક કુશળતા વિકસાવી લે છે જે એની નબળાઈ પર રંગીન પડદો પાડી દે.

આ આવડત વાસ્તવમાં કોઈ મોટું સર્જન કરતી નથી. એ માત્ર બચાવની ઢાલ છે. દાખલા તરીકે, કોઈ માણસને ટેકનિકલ કામ કે મૂળ વિષયનું ઊંડાણપૂર્વકનું જ્ઞાન ન હોય. પણ એ માણસ મીટિંગમાં જોરદાર પ્રેઝન્ટેશન આપી શકે, વાતોના વડાં બનાવી શકે કે સહકર્મચારીઓ સાથે રાજકારણ રમીને કામ કઢાવી લે. તેની વાતચીતની આવડત તેની કામ કરવાની અસમર્થતાનું વળતર બની જાય છે. કંપનીને લાગે છે કે માણસ હોશિયાર છે, પણ ખરેખર એ માત્ર પોતાની ખામીઓ ઢાંકવામાં માહિર હોય છે.

આપણે ત્યાં લોન અને વીમાના ધંધામાં આ દ્રશ્ય રોજ ભજવાય છે. બેંકમાં બેઠેલા સેલ્સ એક્ઝિક્યુટિવને હોમ લોનના વ્યાજદરની અટપટી ગણતરી કે વીમા પોલિસીની બારીક શરતોની સાચી સમજ હોતી નથી. નાણાકીય ગણિતમાં એ સાવ કાચો હોય છે. પણ એની પાસે સ્માઈલ છે, સામેવાળાને પોતાના કરી લેવાની મીઠી વાણી છે અને ચહા-નાસ્તાની ઓફર સાથે ફટાફટ સહી કરાવી લેવાની ગજબની કળા છે. ગ્રાહક ફોર્મ પર સહી કરી દે છે કારણ કે છોકરો મળતાવળો લાગ્યો. છોકરાની સંબંધ સાચવવાની આવડત તેની ફાઈનાન્સિયલ અણસમજણને ઢાંકી દે છે.

આવી કુશળતા વ્યક્તિને ટૂંકા ગાળા માટે બચાવી લે છે, પણ લાંબા ગાળે આખી સિસ્ટમ પોકળ બને છે. મૂળ રોગની દવા કરવાને બદલે તમે માત્ર દર્દ છુપાવવાની ગોળીઓ ગળી રહ્યા છો. જે દિવસે કટોકટી આવે અને સાચું પર્ફોર્મન્સ બતાવવાનો વારો આવે, તે દિવસે મીઠી વાતો કે બચાવની ચાલાકી કામ નથી આવતી. મૂળભૂત કૌશલ્ય વગર માત્ર આવરણ સાચવવાની આ હોડ માણસને અંદરથી ખાલી કરી નાખે છે.

ચહેરા પરનો પાવડર ગમે તેટલો મોંઘો હોય, વરસાદ પડે ત્યારે અસલિયત ધોવાઈ જ જાય છે.