લાસ્ટ નેમ સિન્ડ્રોમ

તમે કોણ છો? આ સવાલનો જવાબ આપતી વખતે મોટા ભાગના લોકો પોતાની ઓળખ ભૂલી જાય છે. તેઓ પોતાના નામ પાછળ કંપનીનું નામ જોડી દે છે. 'હું ફલાણી બેંકમાંથી' કે 'હું ઢીંકણી આઇટી કંપનીનો વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ'. પોતાના અસલ વ્યક્તિત્વ કરતાં જે સંસ્થામાં નોકરી કરે છે, તેનું લેબલ મોટું થઈ જાય છે. સંસ્થાની આ આંધળી ઓથેન્ટિસિટીને પોતાના ગળાનો હાર બનાવી લેવાની માનસિકતા એટલે લાસ્ટ નેમ સિન્ડ્રોમ. માણસ ભૂલી જાય છે કે કંપની એ માત્ર નોકરીદાતા છે, એ તેનું લોહી કે કાયમી અટક નથી.

આ વિચાર જાણીતી બ્રાન્ડિંગ નિષ્ણાત અલિઝા લિક્ટે પોતાના પુસ્તક 'ઓન બ્રાન્ડ'માં મૂક્યો છે. તેમનો તર્ક સાદો અને સચોટ છે. જ્યારે તમે તમારી વ્યાવસાયિક ઓળખ સંપૂર્ણપણે તમારી નોકરી સાથે બાંધી દો છો, ત્યારે તમે તમારું અંગત અસ્તિત્વ ગીરવે મૂકી દો છો. વિઝિટિંગ કાર્ડના અક્ષરો ભૂંસાય એટલે માણસ ખાલીખમ થઈ જાય છે. તમારી કિંમત તમારી હોવી જોઈએ, તમારી ખુરશીની નહીં.

આ ભ્રમ જોખમી છે. કોર્પોરેટ જગતમાં કોઈ કોઈનું સગું નથી હોતું. એક આંચકે છટણી થાય ત્યારે માણસ માત્ર પગાર નથી ગુમાવતો, પોતાની ઓળખ પણ ગુમાવી બેસે છે. અચાનક તેને સમજાય છે કે ગઈ કાલ સુધી જે ફોન ઊંચકાતા હતા તે તેના માટે નહીં, કંપનીના બ્રાન્ડ નેમ માટે હતા. સંસ્થાની પ્રતિષ્ઠા ઉછીની લઈને ફરનારા લોકો અંદરથી ખોખલા રહી જાય છે. કંપની છોડ્યા પછી પણ જે બચે, તે તમારી અસલી કમાણી છે.

આ રોગ સરકારી બાબુશાહીમાં સૌથી વરવો દેખાય છે. સચિવાલયમાં ક્લાસ-વન ઓફિસર તરીકે બેસતા મુકેશભાઈને જુઓ. સોસાયટીની મીટિંગ હોય કે સામાજિક મેળાવડો, તેઓ પોતાનો પરિચય 'ડેપ્યુટી સેક્રેટરી' તરીકે જ આપે છે. તેમની પોતાની કોઈ ઓળખ બચી જ નથી. રિટાયર થયા પછી જ્યારે દરવાજે કોઈ સલામ મારવાવાળું નથી રહેતું, ત્યારે મુકેશભાઈ ડિપ્રેશનમાં સરી પડે છે. સરકારી હોદ્દો છીનવાઈ ગયો અને પાછળ અસલ માણસ ક્યારેય ઘડાયો જ નહોતો.

સંસ્થાની પાંખો ઉછીની લઈને ઊડવાનું બંધ કરો. પિંજરું બદલાશે ત્યારે તમારું આકાશ પણ ગાયબ થઈ જશે.