લોન રેન્જર ફેન્ટસી

કોઈ મુશ્કેલીમાં ફસાયેલું હોય ત્યારે સફેદ ઘોડા પર સવાર થઈને પહોંચી જવું, એક જ ઝાટકે બધું ઠીક કરી દેવું અને પછી લોકો આપણી આરતી ઉતારે તેવી અપેક્ષા રાખવી—આ માનસિકતાને લોન રેન્જર ફેન્ટસી કહે છે. માણસ પોતાની જાતને કોઈ ફિલ્મી તારણહાર માની બેસે છે. તેને એમ લાગે છે કે સામેવાળો લાચાર છે, તેને મારી જરૂર છે અને હું ચપટી વગાડતા તેનું જીવન સુધારી દઈશ. હકીકતમાં આ પરોપકાર નથી, પણ અહંકારનો છૂપો ખેલ છે.

આ વિચાર જાણીતા કન્સલ્ટન્ટ જેરાલ્ડ વાઈનબર્ગે ૧૯૮૫માં પોતાના પુસ્તક ધ સિક્રેટ્સ ઓફ કન્સલ્ટિંગમાં આપ્યો હતો. પશ્ચિમી લોકકથાઓમાં 'લોન રેન્જર' એક કાલ્પનિક મસીહા જેવો નાયક છે, જે અજાણ્યા શહેરમાં આવીને દુષ્ટોને હરાવે છે અને આભારની અપેક્ષા રાખ્યા વિના નીકળી જાય છે. વાઈનબર્ગે નોંધ્યું કે વાસ્તવિક જીવનમાં સલાહકારો કે મદદગારો આવી કલ્પનામાં રાચે છે, પણ સાથે-સાથે સામેવાળા પાસેથી દિલ ખોલીને કદર અને શ્રેયની અપેક્ષા રાખે છે. અહીં જ આખી ગણતરી ઊંધી વળે છે.

આ વહેમમાં મોટો છીંડો એ છે કે કોઈ પણ માણસ પોતાની જાતને અસમર્થ સાબિત થવા દેવા માંગતો નથી. જ્યારે તમે કોઈના જીવનમાં કૂદી પડો છો અને તેની સમસ્યા એકલે હાથે ઉકેલી નાખો છો, ત્યારે તમે અજાણતાં જ તેના આત્મસન્માન પર ઘા કરો છો. તમે તેને એવો અહેસાસ કરાવો છો કે તે નકામો છે. પરિણામે, તમારા ઉકેલથી ખુશ થવાને બદલે સામેવાળી વ્યક્તિ તમારાથી નારાજ થાય છે. તમારો મસીહા બનવાનો પ્રયાસ તેના માટે અપમાન બની જાય છે.

આ દ્રશ્ય આપણા ઘરસંસારમાં રોજ ભજવાય છે. સાસુ અને વહુ વચ્ચે રોજબરોજ નાની-મોટી ખટપટ ચાલતી હોય ત્યારે દીકરો અચાનક 'પરમ જ્ઞાની પંચ' બનીને વચ્ચે પડે છે. તે બંનેને ભાષણ આપશે, નિયમો ઘડી કાઢશે અને માનશે કે મારા એક નિર્ણયથી ઘરમાં શાંતિ સ્થપાઈ જશે. અંતે શું થાય? સાસુ અને વહુ બંને એક થઈને દીકરા સામે મોરચો માંડે છે. બંનેને લાગે છે કે આ વળી વચ્ચે શાણપણ શીખવવાવાળો કોણ? કોઈને પોતાના ઘરમાં બહારના મસીહાની દાદાગીરી પસંદ નથી હોતી.

મદદ કરવાનો અર્થ એ નથી કે તમે બીજાની લડાઈ છીનવી લો. ખરી આવડત સામેવાળાને એવી રીતે ઉગારવામાં છે કે તેને લાગે કે રસ્તો તેણે પોતે જ શોધ્યો છે.

જે માણસ બીજાના ઘરમાં મસીહા બનવા જાય છે, તે છેવટે વિલન બનીને જ બહાર નીકળે છે.