મંથ ઓફ યસ

આપણે મોટાભાગે સલામતીના બહાને જીવીએ છીએ. કોઈ નવી જગ્યાએ જવાનું હોય, અજાણ્યા માણસને મળવાનું હોય કે નવો પ્રોજેક્ટ હાથમાં લેવાનો હોય—આપણો પહેલો સહજ પ્રતિભાવ 'ના' હોય છે. 'ના' કહેવું સસ્તું પડે છે. તેમાં જોખમ નથી, ઊર્જા બચે છે અને આપણો સંકોચાઈ ગયેલો કમ્ફર્ટ ઝોન સચવાઈ રહે છે. પણ આ જ આદત ધીમે ધીમે જીવનને કૂવાના દેડકા જેવું બનાવી દે છે. આ માનસિક જડતાને તોડવા માટે પશ્ચિમી સેલ્ફ-હેલ્પ અને બ્લોગ સંસ્કૃતિમાંથી એક પ્રયોગ બહાર આવ્યો છે: 'મંથ ઓફ યસ'. આ કોઈ વૈજ્ઞાનિક મોડેલ નથી, પણ વર્તન બદલવાનો એક મહિનાનો પ્રાયોગિક પડકાર છે.

આ શબ્દ પહેલી વાર ક્યારે અને કોણે વાપર્યો તેની કોઈ સત્તાવાર નોંધ નથી. પણ વિચાર સીધો છે: આખા મહિના દરમિયાન સામે આવતી તમામ વાજબી તકો, નિમંત્રણો અને અજાણ્યા પ્રસ્તાવોને વિના સંકોચે માત્ર 'હા' કહેવી. સામાન્ય સંજોગોમાં તમે જે બાબતો આળસ કે ખચકાટને લીધે નકારી દેતા હતા, તેને આ ત્રીસ દિવસ માટે અપનાવી લેવાની શરત છે. ઉદ્દેશ્ય મૂર્ખામીભર્યા જોખમો લેવાનો નથી, પરંતુ આદતવશ પડી ગયેલી નકારાત્મકતાને પડકારવાનો છે. આ વિચાર શંડા રાઇમ્સના 'યર ઓફ યસ' જેવા પુસ્તકો અને પ્રચલિત જીવનશૈલી પડકારો સાથે મળતો આવે છે.

આ પ્રયોગનું વાસ્તવિક મૂલ્ય એ છે કે તે વ્યક્તિગત સીમાઓને ધરમૂળથી હલાવી નાખે છે. જ્યારે તમે સામે આવતી પરિસ્થિતિઓને 'હા' પાડો છો, ત્યારે અણધાર્યા દરવાજા ખૂલે છે. નવી ઓળખાણો થાય છે અને જૂના પૂર્વગ્રહો તૂટે છે. માણસ પોતાની જ બનાવેલી માનસિક જેલમાંથી બહાર નીકળે છે. નિયંત્રણ છોડવાની અને નવી અનિશ્ચિતતા સ્વીકારવાની ક્ષમતા કેળવાય છે.

આપણા સમાજમાં આ પ્રયોગ લગ્ન કે સગાઈની શોધમાં બેઠેલા યુવાન-યુવતીઓ માટે આંખ ઉઘાડનારો સાબિત થઈ શકે. ધારો કે ત્રીસ વર્ષનો નીરવ છેલ્લા બે વર્ષથી બાયોડેટા જોઈને જ અડધા સંબંધો નકારી દે છે. 'છોકરીની હાઈટ ઓછી છે', 'કુટુંબ થોડું અલગ છે', 'ગામ નાનું છે'—આવી દલીલો પાછળ માત્ર મળવાનો આળસ કે અસુરક્ષા હોય છે. જો નીરવ એક મહિનો 'મંથ ઓફ યસ' પાળે, તો પરિણામ બદલાઈ જાય. તે દરેક મુલાકાત માટે હા પાડે છે, વડીલોના આગ્રહથી નાત-જાતના સંમેલનમાં જાય છે અને ક્યારેય ન વિચારેલી કન્યાને રૂબરૂ મળે છે. કાગળ પર સામાન્ય લાગતી વ્યક્તિ વાસ્તવમાં જીવંત અને સુસંગત નીકળે છે.

આ પદ્ધતિ કોઈ ચમત્કાર નથી, પણ જિંદગીને રોબોટિક બનતી અટકાવવાની અકસીર કવાયત છે. આપણી ઘણી મર્યાદાઓ કુદરતી નથી હોતી, આપણી પોતાની સગવડભરી પસંદગીઓનું પરિણામ હોય છે.

'ના' તમને સુરક્ષિત રાખે છે, પણ 'હા' તમને જીવતા રાખે છે.