ઓર્કિડ અને ડેંડિલાયન સિદ્ધાંત

બધાં બાળકો એકસરખાં નથી હોતાં. આ કોઈ કવિતા નથી, જૈવિક સત્ય છે. બાળ મનોવિજ્ઞાનમાં બ્રુસ એલિસ અને થોમસ બોયસ નામના સંશોધકોએ એક સીધો વિચાર મૂક્યો. એમણે માણસોને બે શ્રેણીમાં વહેંચ્યા. એક ડેંડિલાયન એટલે કે પીળું જંગલી ફૂલ, જે કોઈપણ કાંકરાવાળી જમીનમાં કે રસ્તાની તિરાડમાં પણ ખીલી નીકળે. બીજું ઓર્કિડ એટલે કે અત્યંત નાજુક કિંમતી ફૂલ, જેને ખાસ તાપમાન અને ખાતર વિના વાવો તો કૂંપળ ફૂટતાં જ કરમાઈ જાય.

આ વાત જીનેટિક્સ અને બાળઉછેર સાથે જોડાયેલી છે. સમાજનો મોટો હિસ્સો ડેંડિલાયન જેવો હોય છે. એમની આસપાસ ગમે તેવો ઘોંઘાટ હોય, કુટુંબમાં કંકાસ હોય કે શાળામાં મારપીટ હોય, તેઓ સરેરાશ રીતે સાજા રહીને બહાર નીકળી જાય છે. પરંતુ દસમાંથી બે કે ત્રણ બાળકો ઓર્કિડ પ્રકૃતિના હોય છે. એમનું નર્વસ સિસ્ટમ બહારના વાતાવરણ પ્રત્યે ભયંકર સંવેદનશીલ હોય છે. ખરાબ વાતાવરણ તેમને અંદરથી ભાંગી નાખે છે. પણ જો તેમને યોગ્ય સંભાળ મળે, તો એ જ બાળકો અસાધારણ પ્રતિભા સાબિત થાય છે.

આપણી મોટી ભૂલ એ છે કે આપણે બધાને એક જ ધોરણથી માપીએ છીએ. જો કોઈ બાળક સતત બીમાર પડે કે વાતે વાતે રડી પડે, તો આપણે તેને કમજોર કહી દઈએ છીએ. સચ્ચાઈ એ છે કે એ નબળું નથી, વધારે સંવેદનશીલ છે. ઓર્કિડને કૂંડામાંથી ઉખાડીને ધૂળિયા રસ્તે ફેંકશો તો એ મરી જશે. પણ એ જ ફૂલને કાચના ગ્રીનહાઉસમાં રાખશો તો એની સુંદરતાની કોઈ હરીફાઈ નહીં કરી શકે.

કોટાની કોઈ ભીડભાડવાળી હોસ્ટેલનો વિચાર કરો. એક જ રૂમમાં બે છોકરા રહે છે. એક છોકરો ડેંડિલાયન છે. મેસનું ખરાબ ખાવાનું ખાય છે, સાંકડી રૂમમાં દસ કલાક ઘોંઘાટ વચ્ચે વાંચે છે અને બોર્ડની પરીક્ષામાં ૮૫ ટકા લઈ આવે છે. બીજો છોકરો ઓર્કિડ છે. શિક્ષકની એક બૂમથી એનું મન ફસકી જાય છે, પરીક્ષાના દબાણમાં એને તાવ ચડી જાય છે. મા-બાપ એને ઠપકો આપે છે કે પેલો સહન કરી શકે છે તો તું કેમ નહીં? તેઓ સમજતા નથી કે ઓર્કિડને ગમાણમાં બાંધીને રેસ ન જિતાડી શકાય.

જંગલી ઘાસ ગમે ત્યાં ઊગી નીકળે છે, પણ ગુલદસ્તો બનાવવા માટે હંમેશાં ઓર્કિડની જ જરૂર પડે છે.