સન્યાસીનું દ્રષ્ટાંત

એક સન્યાસી નદીકિનારે ઝાડ નીચે બેઠો હતો. એક માણસ દોડતો આવ્યો અને બોલ્યો, 'મને કીમતી પથ્થર આપો!' સન્યાસીએ થેલીમાંથી દુનિયાનો સૌથી મોટો હીરો કાઢીને આપી દીધો. પેલો માણસ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. આટલી સહેલાઈથી અબજોની સંપત્તિ મળી ગઈ? એ આખી રાત ઊંઘી ન શક્યો. સવારે પાછો આવ્યો અને હીરો પાછો આપી દીધો. એણે કહ્યું, 'મને એ ધન નથી જોઈતું, મને એ મનની સ્થિતિ આપો જેના કારણે તમે આટલો મોટો હીરો ક્ષણવારમાં દાન કરી દીધો.'

આ પ્રાચીન ભારતીય લોકવાર્તા છે, જેને એન્થની ડી મેલો જેવા લેખકોએ પુસ્તકોમાં વણીને આધુનિક મેનેજમેન્ટ અને ફિલોસોફીમાં જાણીતી કરી. આ વિચાર કોઈ ધાર્મિક પ્રવચન નથી, પણ સંપત્તિ અને માનસિક શાંતિ વચ્ચેના સમીકરણની સ્પષ્ટ ગણતરી છે. આપણી તકલીફ એ છે કે આપણે વસ્તુ મેળવવા પાછળ દોડીએ છીએ, પણ વસ્તુ છોડવાની ક્ષમતા કેળવતા નથી. બાહ્ય સંપત્તિ સુરક્ષા નથી આપતી, તમારી આંતરિક નિર્ભયતા આપે છે.

આજના મધ્યમવર્ગીય જીવનને જુઓ. માણસ કાર લેવા માટે પાંચ વર્ષની લોન લે છે, ઘર માટે વીસ વર્ષનો મોટો હપ્તો બાંધે છે અને નોકરી જશે એ ડરથી ચાર અલગ ટર્મ પ્લાન અને વીમા ખરીદે છે. ભરતભાઈ દર મહિને પગાર આવે એટલે સૌથી પહેલાં ત્રણ ઈએમઆઈ ચૂકવે છે. પછી ક્રેડિટ કાર્ડનું બિલ. આખી જિંદગી 'સિક્યોરિટી' ઊભી કરવામાં જાય છે, પણ અંદરથી એ સતત અસુરક્ષિત રહે છે. બેંકનો મેનેજર એમને કહે છે કે તમે સદ્ધર છો, પણ ભરતભાઈનો જીવ તાળવે ચોંટેલો હોય છે.

આપણે માનીએ છીએ કે તિજોરીમાં પડેલા દાગીના કે બેંક બેલેન્સથી ચિંતા મટી જશે. હકીકતમાં, જેટલી વધુ વસ્તુઓ સાચવવાની હોય, ભય એટલો જ મોટો બને છે. સન્યાસીનું દ્રષ્ટાંત આપણને પૈસા કમાવાની ના નથી પાડતું, પણ એ ચેતવે છે કે ખરી અમીરી વધુ પકડવામાં નથી, સહેલાઈથી છોડી શકવામાં છે. જે વસ્તુ તમે ગુમાવી નથી શકતા, એના માલિક તમે નથી, પણ એ વસ્તુ તમારી માલિક છે.

જે માણસ પાસે બધું ગુમાવ્યા પછી પણ ઊંઘવાની તાકાત છે, એને દુનિયાની કોઈ બેંક ક્યારેય ખરીદી શકતી નથી.