પરફેક્ટ લેપ

મોટરસ્પોર્ટસની દુનિયામાં એક આદર્શ કલ્પના છે: 'પરફેક્ટ લેપ'. કાર રેસિંગના ટ્રેક પર એક આખો ચક્કર એવો કાપવો જેમાં એક પણ મિલિસેકન્ડનો બગાડ ન થાય. દરેક વળાંક પર સ્ટીયરિંગ બરાબર એ જ ખૂણે વળે, ટાયરની પકડનો છેલ્લો કણ વપરાય અને બ્રેક માત્ર જરૂરી પળ માટે જ દબાય. આ કોઈ એક વ્યક્તિએ ઘડેલો સિદ્ધાંત નથી, પણ રેસિંગની રમત અને વિડિયો ગેમ્સમાંથી આવેલો એક ટેકનિકલ માપદંડ છે. જિંદગીના બાકીના ક્ષેત્રોમાં આ શબ્દ એક રૂપક બની ગયો છે—સંપૂર્ણ નિર્દોષ અમલવારીનો માપદંડ.

આ વિચાર મોહક છે, પણ જોખમી પણ છે. રેસિંગ ટ્રેક પર પરફેક્ટ લેપ ભાગ્યે જ કોઈ મારી શકે છે. વાસ્તવિકતામાં રસ્તા પર કચરો હોય છે, પવનની દિશા બદલાય છે અને ટાયર ઘસાય છે. જે ડ્રાઈવર મનમાં ફક્ત કાલ્પનિક સંપૂર્ણતા લઈને બેસે, તે વાસ્તવિક ટક્કર વખતે ગભરાઈ જાય છે. સંપૂર્ણતાની ખોજ તમને સજ્જડ બનાવે છે, પણ જિંદગી અનુકૂલનશીલતા માગે છે. શ્રેષ્ઠ બનવું અને ભૂલરહિત બનવું, એ બે સાવ જુદી વાતો છે.

ભારતીય ક્રિકેટમાં આ માનસિકતા સ્પષ્ટ દેખાય છે. ધારો કે ટેસ્ટ મેચમાં એક ફાસ્ટ બોલર સ્પેલ ફેંકવા આવે છે. તેના મગજમાં એવો ભ્રમ હોય કે ઓવરના છએ છ દડા બરાબર 'ગુડ લેન્થ' પર, સહેજ બહાર કાંટો બદલે અને બેટ્સમેન બીટ થાય. પણ પીચ નિર્જીવ હોય અથવા સામેનો બેટ્સમેન બે ડગલાં આગળ નીકળીને રમે, ત્યારે આ 'પરફેક્ટ ઓવર'ની જીદ બોલરની લય તોડી નાખે છે. જસપ્રીત બુમરાહ જેવા બોલરો એટલા માટે ઘાતક નથી કે તેઓ પુસ્તકીય સંપૂર્ણતા પાછળ દોડે છે; તેઓ બેટ્સમેનની હિલચાલ જોઈને તરત પોતાની યોજના બદલી શકે છે.

આપણે ઓફિસમાં પ્રોજેક્ટ બનાવતી વખતે કે નવો વ્યવસાય શરૂ કરતી વખતે ઘણી વાર આ જ ભૂલ કરીએ છીએ. આપણે પેપર પર બધું જ નિર્દોષ ગોઠવીએ છીએ. ગ્રાહક કેમ વર્તશે, બજાર ક્યારે ઊંચકાશે, બધું ધારણા મુજબ ચાલશે એવું માની લઈએ છીએ. પણ વાસ્તવિક બજાર કોઈ ખાલી રેસિંગ ટ્રેક નથી. ત્યાં ખાડા પણ હશે અને ટ્રાફિક પણ નડશે.

કાગળ પરનો ઉત્તમ નકશો વાસ્તવિક રસ્તા પરની પહેલી જ ઠોકર વખતે ફાટી જાય છે.