અણધાર્યું મોટું લક્ષ્ય

મોટા લક્ષ્યો નક્કી કરવા વિશે મેનેજમેન્ટ સાહિત્યમાં અનેક સંક્ષિપ્ત નામો ફરે છે. આ શબ્દ કદાચ કોઈ પુસ્તક કે લેખમાં વપરાયેલો વિશિષ્ટ ટૂંકાક્ષર હોઈ શકે, પણ તેની કોઈ સત્તાવાર ઐતિહાસિક નોંધ મળતી નથી. વિચાર સીધો છે: એવું અતિ મહત્ત્વાકાંક્ષી ધ્યેય જે સાંભળતાં જ પેટમાં ફાળ પડે. લોકો સામાન્ય રીતે સલામત લક્ષ્યો બાંધે છે. દસ ટકા વધુ નફો કે થોડી સારી નોકરી. પણ જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ કે સંસ્થા પોતાની ઔકાત કરતાં દસ ગણું મોટું સપનું જુએ, ત્યારે કામ કરવાની આખી રીત બદલાઈ જાય છે.

આ વિચાર માત્ર દિવાસ્વપ્ન જોવાનો નથી. નાનું લક્ષ્ય માણસને જૂની પદ્ધતિઓમાં સુધારો કરવાનું શીખવે છે. મોટું લક્ષ્ય જૂની પદ્ધતિઓ તોડી નાખવાની ફરજ પાડે છે. જો તમારે દસ ટકા સુધારો કરવો હોય, તો તમે રોજ કરતાં એક કલાક વધુ કામ કરશો. પણ જો સો ગણો કૂદકો મારવો હોય, તો આખું માળખું નવું બનાવવું પડે. આ જ એની તાકાત છે. તે તમને વર્તમાન મર્યાદાઓમાંથી બહાર ખેંચીને નવા રસ્તા શોધવા મજબૂર કરે છે.

આપણી રમતગમતની દુનિયા આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. વર્ષો સુધી ભારતીય એથ્લેટિક્સમાં ઓલિમ્પિક ગોલ્ડ મેડલની કલ્પના પણ પાપ ગણાતી હતી. બધા ફાઇનલ સુધી પહોંચવા કે રાષ્ટ્રીય રેકોર્ડ તોડવા પૂરતું વિચારતા. નીરજ ચોપરા જેવા ભાલાફેંક ખેલાડીએ જ્યારે સીધું વિશ્વસ્તરે શ્રેષ્ઠ બનવાનું જ લક્ષ્ય રાખ્યું, ત્યારે તાલીમ, ખોરાક અને માનસિકતા બધું બદલાઈ ગયું. સામાન્ય સુધારાઓથી ઓલિમ્પિક પોડિયમ પર પહોંચાતું નથી. એના માટે એક એવું લક્ષ્ય જોઈએ જે તાર્કિક સીમાઓની બહારનું હોય.

જોખમ એ છે કે અતિશય મોટું લક્ષ્ય ઘણીવાર માણસને હતાશ પણ કરી દે છે. વાસ્તવિકતા અને મહત્ત્વાકાંક્ષા વચ્ચેનું સંતુલન ચૂકી જવાય તો માત્ર હવાઈ કિલ્લા બાંધવાનો સંતોષ રહી જાય છે. છતાં, નાના ખાડાઓ કૂદવા ટેવાયેલા સમાજમાં ક્યારેક સીધો દરિયો પાર કરવાનો વિચાર જ માણસને જગાડી શકે છે.

જે લક્ષ્ય સાંભળીને હસવું ન આવે, તે મોટું હોઈ જ ન શકે.