પોકર જેવી જિંદગી

આપણે મોટા ભાગે જિંદગીને ચેસ જેવી માની બેસીએ છીએ. ચેસમાં બધું જ સામે દેખાય છે. કોઈ છૂપો દાવ નથી હોતો. નિયમો ચોખ્ખા હોય છે અને સાચી ચાલ ચલો એટલે પરિણામ તમારા પક્ષમાં જ આવે. પણ વાસ્તવિક જિંદગી ચેસ નથી, પોકર છે. પોકરની રમતમાં તમારા હાથમાં કયા પત્તા આવશે તે તમારા હાથમાં નથી હોતું. સામેવાળા પાસે શું છુપાયેલું છે તે પણ તમને ખબર નથી. અધૂરી માહિતી, નસીબનો મોટો હિસ્સો અને જોખમ વચ્ચે લીધેલા ઝડપી નિર્ણયો—આ જ પોકર છે અને આ જ જીવન છે.

આ વિચાર કોઈ એક ચોક્કસ સંશોધકે કઈ તારીખે આપ્યો તે નોંધાયેલું નથી. સમકાલીન સેલ્ફ-હેલ્પ અને નિર્ણય-શાસ્ત્રના પુસ્તકોમાં આ સરખામણી વારંવાર વપરાય છે. ખ્યાલ સીધો છે. ચેસમાં ભૂલ વગર રમો તો હારવાની શક્યતા નહિવત્ છે. પોકરમાં તમે શ્રેષ્ઠ નિર્ણય લીધો હોય છતાં ખરાબ પત્તાને કારણે હારી શકો છો, અને ખરાબ નિર્ણય છતાં માત્ર નસીબના જોરે જીતી પણ શકો છો. પરિણામ ગમે તે આવે, તમારી પ્રક્રિયા મજબૂત હોવી જોઈએ.

આ મોડેલ તમને પરિણામ અને નિર્ણય વચ્ચેનો તફાવત સમજાવે છે. ખરાબ પરિણામ આવ્યું એટલે નિર્ણય ખોટો હતો એવું નથી હોતું. આ સભાનતા આપણને બિનજરૂરી અપરાધભાવમાંથી મુક્ત કરે છે. જિંદગીમાં અનિશ્ચિતતા એક કાયમી પરિબળ છે, કોઈ આકસ્મિક અકસ્માત નથી. જે માણસ બધાં પાનાં ખુલ્લાં થવાની રાહ જુએ છે, તે ક્યારેય દાવ લગાવી શકતો નથી.

કોઈ પણ મોટી હોસ્પિટલના ઇમરજન્સી વોર્ડમાં ઊભેલા સિનિયર સર્જનને જુઓ. દર્દી ગંભીર હાલતમાં દાખલ થાય ત્યારે ડૉક્ટર પાસે દરેક રિપોર્ટની રાહ જોવાનો સમય હોતો નથી. લોહીનું દબાણ ઘટી રહ્યું છે, માહિતી અધૂરી છે અને જોખમ ૧૦૦ ટકા છે. ડૉક્ટર પોતાની આવડત અને સંભાવનાના આધારે ઓપરેશનનો નિર્ણય લે છે. ઘણી વાર શ્રેષ્ઠ મેડિકલ પ્રક્રિયા છતાં દર્દી બચતો નથી, અને કેટલીક વાર ચમત્કારિક રીતે બચી જાય છે. સારો ડૉક્ટર એ છે જે જાણે છે કે પોતે પરિણામનો માલિક નથી, માત્ર યોગ્ય નિર્ણયની પ્રક્રિયાનો રક્ષક છે.

જિંદગી ગેરંટીનું વચન આપતી નથી, માત્ર સંભાવનાઓ ફેંકે છે; પત્તાં ગમે તેવાં આવે, દાવ ગણતરીપૂર્વક જ રમવો પડે.