પ્રેટફોલ અસર
સંપૂર્ણ માણસ અસહ્ય હોય છે. જે વ્યક્તિ ક્યારેય ભૂલ ન કરે, જેના વાળ હંમેશાં વ્યવસ્થિત હોય અને જે ક્યારેય જીભ ન લથડાવે, તેના માટે આદર થાય પણ પ્રેમ ન થાય. માણસાઈ ખામીઓમાં વસે છે. મનોવિજ્ઞાનમાં આ વાતને સાબિત કરતો એક નિયમ છે. જો તમે પહેલેથી જ ખૂબ સક્ષમ અને હોશિયાર મનાતા હોવ, અને પછી અચાનક જાહેરમાં કોઈ નાનકડી ભૂલ કરી બેસો, તો લોકોની નજરમાં તમારો પ્રભાવ ઘટવાને બદલે વધી જાય છે. તમે વધારે વહાલા લાગવા માંડો છો.
આ વાત અમેરિકન સામાજિક મનોવૈજ્ઞાનિક એલિયટ એરોન્સને ૧૯૬૬માં પ્રયોગો કરીને નોંધી હતી. તેમણે એક હોશિયાર સ્પર્ધકને પ્રશ્નોત્તરીમાં અઘરા જવાબો આપતો બતાવ્યો અને પછી તેના હાથમાંથી કોફીનો કપ ઢોળાયો. પરિણામ રસપ્રદ આવ્યું. કોફી ઢોળાયા પછી લોકો તેને વધુ પસંદ કરવા લાગ્યા, કારણ કે તે અચાનક પહોંચ બહારનો દેવતા મટીને લોહી-માંસનો માણસ બની ગયો. જોકે આમાં એક આકરી શરત છે. જો સામાન્ય કે નબળી ક્ષમતાવાળો માણસ આવી ભૂલ કરે, તો લોકો તેને મૂરખ ગણીને ધિક્કારે છે. ભૂલની કિંમત વસૂલવા માટે પહેલાં કાબેલિયતનું ખાતું ભરેલું હોવું જોઈએ.
આપણી સહકારી ડેરી કે એપીએમસીના રાજકારણમાં આ દ્રશ્ય બહુ સામાન્ય છે. ધારો કે ગામની દૂધ મંડળીના ચેરમેન રવજીબાપા છે. વર્ષોથી હિસાબમાં પાકા, દૂધના ભાવ ખેડૂતોને પૂરા અપાવે અને એક નયા પૈસાનો ગોટાળો ન થવા દે. આખો પંથક તેમના વહીવટનો લોઢા જેવો વિશ્વાસ કરે. હવે એક વાર્ષિક સાધારણ સભામાં માઈક સામે ઊભા રહીને રવજીબાપા કોઈ સાદા સરવાળામાં લોચો મારે અથવા ચશ્મા શોધવામાં આખું સ્ટેજ ગજવી મૂકે, ત્યારે ખેડૂતો હસી પડે છે. કોઈ તેમને નાદાન નથી ગણતું. ઊલટાનું, ખેડૂતોને થાય છે કે આ બાપા આખરે તો આપણા જેવા જ છે. તેમની અદભુત પ્રતિભામાં પડેલી આ નાની તિરાડ તેમને વધુ લોકપ્રિય બનાવી દે છે.
પરફેક્ટ દેખાવાનો ભાર ઉતારી નાખવા જેવો છે. જે નેતાઓ કે અધિકારીઓ પોતાની જાતને અચૂક સાબિત કરવા મથે છે, તેઓ લોકોથી કપાઈ જાય છે. લોકો સુપરમેનથી ડરે છે, પણ પ્રેમ તો એને જ કરે છે જે પડ્યા પછી ધૂળ ખંખેરીને પોતાની ભૂલ પર હસી શકે.
સિદ્ધિ તમને સિંહાસન આપે છે, પણ નાનકડી નબળાઈ તમને લોકોના દિલમાં જગ્યા આપે છે.