પ્રાયોરિટી ડાયલ્યુશન

તમે આખો દિવસ ગધેડાની જેમ કામ કરો છો, છતાં સાંજ પડે ત્યારે હાથમાં કશું હોતું નથી. આ આળસ નથી. તમે થાકેલા છો, પરસેવે રેબઝેબ છો, પણ જે સૌથી મહત્ત્વનું કામ હતું તે હજી અડધું પણ થયું નથી. આ સ્થિતિનું નામ છે પ્રાયોરિટી ડાયલ્યુશન. પાણીમાં દૂધનું ટીપું નાખો તો દૂધ રહેતું નથી, પાણી થઈ જાય છે. તમારી અસલ પ્રાથમિકતા પણ દિવસભરના નાનાં, તકલાદી અને અચાનક ઊભા થયેલા કામોના પૂરમાં ધોવાઈ જાય છે.

આ વિચાર અમેરિકન લેખક રોરી વેડને પોતાના પુસ્તક 'પ્રોક્રાસ્ટિનેટ ઓન પર્પસ'માં સુપેરે માંડ્યો છે. આળસ અને પ્રાયોરિટી ડાયલ્યુશન વચ્ચે મોટો ફર્ક છે. આળસુ માણસ ટીવી જુએ છે, ઊંઘે છે અથવા રખડે છે. જ્યારે પ્રાયોરિટી ડાયલ્યુશનનો ભોગ બનેલો માણસ સતત વ્યસ્ત રહે છે. એ ઈમેલના જવાબ આપે છે, ટેબલ સાફ કરે છે, ફોન ઉપાડે છે અને કાગળિયાં ફેરવે છે. એને લાગે છે કે એ બહુ ઉત્પાદક છે, પણ હકીકતમાં એ માત્ર નાની આગ બુઝાવવામાં આખું જંગલ સળગાવી બેસે છે.

દિલ્હીના મુખર્જી નગરમાં કે ગાંધીનગરમાં યુપીએસસીની તૈયારી કરતો ઉમેદવાર જુઓ. એનું મુખ્ય કામ છે આઠ કલાક શાંતિથી બેસીને ઈતિહાસ કે અર્થશાસ્ત્રના અઘરા પ્રકરણો પચાવવા અને જવાબ લખવાની પ્રેક્ટિસ કરવી. પણ સવારે ઊઠતાં જ એના પર માહિતીનો મારો શરૂ થાય છે. ટેલિગ્રામ ગ્રૂપમાં પીડીએફ ડાઉનલોડ કરવી, વોટ્સએપ પર વર્તમાન પ્રવાહોની ચર્ચા કરવી, પુસ્તકોની નવી આવૃત્તિઓ ગોઠવવી અને મિત્રો સાથે કોચિંગ ક્લાસના રાજકારણ પર વિશ્લેષણ કરવું. દિવસના બાર કલાક વાંચન ખંડમાં વિતાવ્યા પછી પણ મુખ્ય પુસ્તકનું એક પાનું વંચાયું હોતું નથી. કામ થયું, પણ જે થવું જોઈતું હતું તે ન થયું.

આ છટકું બહુ ખતરનાક છે કારણ કે એ આપણને ગુનેગાર અનુભવવા દેતું નથી. મન જાતને છેતરે છે કે 'હું નવરો તો નહોતો બેઠો ને!' અનિવાર્ય કામ અને તાકીદના કામ વચ્ચેનો ભેદ ભૂંસાઈ જાય ત્યારે માણસ કાયમ વ્યસ્ત અને કાયમ અસફળ રહે છે. જે કામ સૌથી વધુ પરિણામ આપવાનું છે, તે હંમેશાં કંટાળાજનક અને અઘરું હોય છે. સહેલાં કામો આપણને તાત્કાલિક સંતોષ આપે છે, અને આ જ સંતોષ અસલ લક્ષ્યનું ધીમું ઝેર બની જાય છે.

નકામા કામોમાં વ્યસ્ત રહેવું એ આળસનું સૌથી સન્માનજનક અને દંભી સ્વરૂપ છે.