ઝડપ-ધીમી-ઝડપ ભાત

કોઈ પણ નવું કામ શરૂ કરો ત્યારે પહેલા દિવસે અદભુત ઉત્સાહ હોય છે. હાથ ઝડપથી ચાલે છે, મગજ દોડે છે અને ગાડી પૂરપાટ ભાગે છે. પછી અચાનક વચગાળામાં બ્રેક વાગે છે. દિવસો સુધી કશું હલતું નથી, ઉત્સાહ મરી પરવારે છે અને માણસ થાકીને બેસી પડે છે. અંતે, ડેડલાઇન માથે આવીને ઊભી રહે ત્યારે છેલ્લી ઘડીએ પાછો અચાનક કરંટ આવે છે અને બાકી રહેલું કામ વીજળીવેગે પૂરું થઈ જાય છે. શરૂઆત ઝડપી, મધ્ય ભાગ ધીમો અને અંત પાછો તોફાની—આ માનસિક પ્રક્રિયાને 'ક્વિક-સ્લો-ક્વિક પેટર્ન' કહે છે.

આ વિચારને લેખક એડમ ઓલ્ટરે પોતાના પુસ્તક 'એનાટોમી ઓફ અ બ્રેકથ્રૂ'માં વિસ્તૃત રીતે સમજાવ્યો છે. પ્રોજેક્ટ ગમે તેટલો ભવ્ય હોય કે સામાન્ય, માનવીય પરિશ્રમ હંમેશાં એક સરખી ઝડપે નથી ચાલતો. શરૂઆતમાં નવીનતાનો નશો હોય છે, તેથી ઝડપ આવે છે. પણ વચ્ચેનો ગાળો એક એવો અંધારો કૂવો છે જ્યાં શરૂઆતનો રોમાંચ ખતમ થઈ ચૂક્યો હોય છે અને મંજિલ હજુ આંખે દેખાતી નથી હોતી. મોટા ભાગના લોકો બરાબર આ વચલા તબક્કે હિંમત હારીને પ્રોજેક્ટ પડતો મૂકે છે.

આ પેટર્નને સમજવી એટલા માટે જરૂરી છે કે વચલા ગાળાની મંદી એ નિષ્ફળતા નથી, પણ પ્રક્રિયાનો કુદરતી નિયમ છે. જે લોકો એ ધીમી ગતિને સહન કરી લે છે, એ જ છેલ્લી ઝડપ સુધી પહોંચી શકે છે. બાકીના લોકો અધવચ્ચેથી પાછા ફરી જાય છે અને માને છે કે પોતાનામાં આવડત નહોતી.

આપણી સોસાયટીની નવરાત્રિનું આયોજન જુઓ. ભાદરવો બેસતાં જ કમિટીના ઉત્સાહી યુવાનો પહેલી મિટિંગ બોલાવે છે. ત્રણ દિવસમાં સાઉન્ડવાળા, મંડપવાળા અને ઓર્કેસ્ટ્રા નક્કી થઈ જાય છે—પહેલી ઝડપ. પછી આખો મહિનો સન્નાટો છવાઈ જાય છે. કોઈ કલેક્શન કરવા નથી નીકળતું, પાસ છાપવાનું કામ અટકી પડે છે અને સેક્રેટરી ફોન ઉપાડવાનું બંધ કરી દે છે—આ વચલી સુસ્તી. છેલ્લે નોરતાના આગલા દિવસે બધા દોડતા થાય છે. ચોવીસ કલાકમાં લાઈટો લાગી જાય છે, માતાજીનો ગરબો આવી જાય છે અને ઉત્સવ ધામધૂમથી શરૂ થઈ જાય છે. કામ પૂરું થાય છે, પણ પેલી વચલી સુસ્તી ભોગવીને.

રસ્તાનો વચલો ભાગ હંમેશાં કંટાળાજનક જ હોવાનો. ત્યાં અટકી જવું એ મોત છે, ચાલતા રહેવું એ જ કળા છે.