રેનદાનહેયી મોડેલ

મોટી કંપનીઓ પોતાની સાઈઝના વજન નીચે જ દબાઈને મરી જાય છે. વચ્ચે બેઠેલા મેનેજરો માત્ર ઈમેલ ફોરવર્ડ કરે છે અને પગાર લે છે. આ રોગનો કડવો ઈલાજ એટલે રેનદાનહેયી મોડેલ. ચીનની પ્રખ્યાત કંપની હાયરના વડા ઝાંગ રુઈમિને આ વિચાર આપ્યો. ચાઈનીઝ ભાષામાં 'રેન' એટલે કર્મચારી, 'દાન' એટલે ગ્રાહકની જરૂરિયાત અને 'હેયી' એટલે બંનેનું જોડાણ. સીધો અર્થ એ કે દરેક કર્મચારી સીધો ગ્રાહક સાથે જોડાયેલો હોવો જોઈએ. વચ્ચે કોઈ સાહેબ નહીં.

આ કોઈ પોચી ફિલોસોફી નથી, પણ એક નિર્દય વ્યવસ્થા છે. ઝાંગ રુઈમિને કંપનીની તમામ મિડલ મેનેજમેન્ટની નોકરીઓ એક ઝાટકે ખતમ કરી નાખી. હજારો કર્મચારીઓ ધરાવતી કંપનીને હજારો નાના-નાના સ્વાયત્ત જૂથોમાં વહેંચી દીધી. દરેક જૂથ પોતાની રીતે એક નાનું સ્ટાર્ટઅપ છે. તેઓ પોતાનું બજેટ નક્કી કરે, પ્રોડક્ટ બનાવે અને સીધા ગ્રાહકને વેચે. નફો થાય તો બોનસ મળે, ખોટ જાય તો જૂથ બંધ. બોસને ખુશ રાખવાની કળા અહીં નકામી છે. ગ્રાહક જ એકમાત્ર માલિક છે.

આ મોડેલ કોર્પોરેટ જગતના સૌથી મોટા વહેમને તોડે છે કે કંપની ચલાવવા માટે ઉપરથી નીચે વહેતો કડક આદેશ જરૂરી છે. ભારતમાં આપણી ઓફિસો બાબુશાહીથી સડેલી છે. દરેક ફાઈલ પાંચ ટેબલ પર ફરે છે અને છેલ્લે નિર્ણય લેનાર માણસ ગ્રાહકના ચહેરાથી પણ અજાણ હોય છે. રેનદાનહેયી મોડેલ કહે છે કે જો તમારો કર્મચારી સીધો પરિણામ માટે જવાબદાર નથી, તો તે માત્ર પગાર ખાઈ જતો પરોપજીવી છે.

આપણા ફિલ્મ ઉદ્યોગને જુઓ. જૂના જમાનાના મોટા સ્ટુડિયો હવે ખાડે ગયા છે કારણ કે ત્યાં દરબારી સંસ્કૃતિ હતી. તેની સામે આજના સફળ પ્રોડક્શન હાઉસ આ મોડેલ પર ચાલે છે. દરેક નવી ફિલ્મ કે વેબ સિરીઝ એક સ્વતંત્ર નાનું યુનિટ છે. ડિરેક્ટર, રાઈટર અને ક્રિએટિવ હેડ સીધા દર્શકની નબજ પકડે છે. તેમની કમાણી ફિલ્મ હિટ જવા પર નિર્ભર છે. જો સિરીઝ ફ્લોપ જાય તો બીજા પ્રોજેક્ટનું ફંડ અટકી જાય. કોઈ વાતાનુકૂલિત કેબિનમાં બેસીને પ્રેક્ષકોની પસંદગી નક્કી કરી શકતું નથી.

જે કર્મચારી ગ્રાહકનું દર્દ નથી સમજતો, એ સંસ્થા પર માત્ર બોજ છે.