રિંગી પદ્ધતિ

કોઈ એક માણસ બંધ ઓરડામાં હુકમ બહાર પાડે અને આખી કંપની કઠપૂતળીની જેમ દોડે, એ અમેરિકન રીત છે. જાપાનીઓ ઊંધી રીતે વિચારે છે. 'રિંગી' પદ્ધતિ એટલે નીચેથી ઉપર તરફ વહેતો નિર્ણય. અહીં યોજના ટોચનો સાહેબ નથી ઘડતો. પાયાનો માણસ એક દસ્તાવેજ બનાવે છે, જેને 'રિંગીશો' કહેવાય. એ કાગળ ધીમે ધીમે ટેબલ-ટુ-ટેબલ ફરે છે. દરેક સ્તરનો અધિકારી તેને વાંચે, સલાહ આપે અને પોતાની મંજૂરીનો સિક્કો મારે. છેવટે ટોચના માલિક પાસે કાગળ પહોંચે ત્યારે વાસ્તવમાં નિર્ણય લેવાઈ ચૂક્યો હોય છે.

આ જાપાની કોર્પોરેટ સંસ્કૃતિની જૂની દેણ છે, જે બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી ટોયોટા જેવી મહાકાય કંપનીઓના સંચાલન સાથે દુનિયાભરમાં જાણીતી બની. પશ્ચિમી મેનેજમેન્ટમાં હુકમ ઉપરથી નીચે ફેંકાય છે. જાપાનમાં સંમતિ નીચેથી ઉગાડવામાં આવે છે. પદ્ધતિ સુસ્ત લાગે, પણ એની તાકાત અમલીકરણ વખતે સમજાય છે. જ્યારે આખું સંગઠન પહેલેથી સહમત હોય, ત્યારે કામમાં કોઈ અડચણ આવતી નથી.

આપણા દેશમાં ખેલકૂદ ક્ષેત્રે આના કરતાં સાવ ઊલટું ચિત્ર જોવા મળે છે. ઓલિમ્પિક કે એશિયન ગેમ્સ આવે ત્યારે દિલ્હીની એરકન્ડિશન્ડ કેબિનમાં બેઠેલા બાબુઓ નક્કી કરે છે કે ભાલાફેંક કે કુસ્તીના ખેલાડીઓએ ક્યાં તાલીમ લેવી. ખેલાડી કે ગ્રાઉન્ડ લેવલના કોચનો કોઈ અભિપ્રાય પૂછતું નથી. પરિણામે કરોડો રૂપિયાનો સામાન સ્ટેડિયમના અંધારા રૂમોમાં સડે છે અને ખેલાડી મેડલ વિના પાછો ફરે છે. જો રિંગી પદ્ધતિ વપરાય, તો અખાડાની માટીમાં ઊભેલો કોચ યોજના લખે, અધિકારીઓ માત્ર સહી કરે.

નિર્ણય લેવામાં ઉતાવળ કરવાથી પરિણામ ઝડપી નથી મળતું. ખોટા નિર્ણયને સુધારવામાં દાયકાઓ વહી જાય છે. રિંગી પદ્ધતિ અહંકારનો છેદ ઉડાડે છે. જ્યારે દરેક જણ પ્રક્રિયાનો ભાગ બને છે, ત્યારે નિષ્ફળતાનો ટોપલો કોઈ એક માથા પર ઢોળી શકાતો નથી.

જે વ્યવસ્થામાં પાયાનો માણસ મૂંગો રહે અને ટોચનો સાહેબ સર્વજ્ઞ બને, ત્યાં માત્ર કાગળના મહેલો ચણાય છે.