એકલ-દોરી નેતૃત્વ

એક માણસ, એક જ મોરચો. આ મોડેલનો મૂળ નિયમ આટલો સીધો છે. સામાન્ય કંપનીઓમાં એક મેનેજરને પાંચ જુદા પ્રોજેક્ટ પકડાવી દેવામાં આવે છે. પરિણામે તે કોઈ પણ કામ પૂરું ધ્યાન આપીને કરી શકતો નથી. સિંગલ-થ્રેડેડ લીડરશીપ કહે છે કે કોઈ મહત્ત્વના પ્રોજેક્ટની સફળતા જોઈતી હોય, તો તેના વડા પાસે બીજું કોઈ કામ હોવું જ ન જોઈએ. તેની સવાર અને સાંજ એ એક જ પ્રોજેક્ટને સમર્પિત હોવી જોઈએ. કોમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામિંગમાં જેમ એક 'થ્રેડ' એક જ ગણતરી પર કામ કરે છે, માણસ પણ એમ જ કામ કરે.

આ મોડેલને અમેઝોને પોતાની કામ કરવાની શૈલી તરીકે સ્થાપિત કર્યું. બિલ કાર અને કોલિન બ્રાયરના પુસ્તક 'વર્કિંગ બેકવર્ડ્સ'માં આ વ્યવસ્થા બહુ વિગતવાર સમજાવી છે. જેફ બેઝોસને સમજાયું હતું કે ઉત્સાહી ટીમો પણ અટકી પડે છે, કારણ કે તેમના નેતાઓની ઊર્જા વહેંચાઈ ગયેલી હોય છે. જવાબદારી જો વહેંચાયેલી હોય, તો છેવટે નિષ્ફળતાની જવાબદારી કોઈ લેતું નથી.

આપણે ત્યાં લોકોને મલ્ટિટાસ્કિંગનો ખોટો ગર્વ હોય છે. દસ કામ એકસાથે હાથમાં લઈને ફરતો માણસ આપણને બહુ વ્યસ્ત અને મહત્ત્વનો લાગે છે. વાસ્તવમાં તે માત્ર સમયનો બગાડ કરી રહ્યો હોય છે. જ્યારે કોઈ લક્ષ્ય મોટું હોય ત્યારે અડધા-પડધા ધ્યાનથી કામ ચાલતું નથી. નેતાએ બીજા બધા બોજમાંથી મુક્ત થવું પડે, જેથી તે આખી ટીમની અડચણો દૂર કરવા પર જ પોતાનું મગજ લગાવી શકે.

અમદાવાદની એક જાણીતી ટ્રાવેલ એજન્સીનો દાખલો લો. તેમણે પહેલી વાર ઉત્તરાખંડની ચારધામ યાત્રા માટે હેલિકોપ્ટર પેકેજ શરૂ કરવાનું નક્કી કર્યું. સામાન્ય રીતે શેઠ શું કરે? પોતાના જૂના મેનેજર વિનોદભાઈને કહે કે 'તમારે શિમલા-મનાલીની ટૂર પણ જોવાની અને આ હેલિકોપ્ટરવાળું નવું કામ પણ સંભાળી લેવાનું.' પરિણામ એ આવે કે હવામાનની પરવાનગીઓ અટકે અને બુકિંગ ખોરવાય. ડાહ્યા માલિકે વિનોદભાઈ પાસેથી બાકીની બધી ટૂર આંચકી લીધી. તેમને કહ્યું, 'ચાર મહિના તમારે ફક્ત ચારધામ હેલિકોપ્ટર સેવામાં જ જીવવાનું છે.' વિનોદભાઈના માથે બીજી કોઈ લપ નહોતી. પરિણામ એ આવ્યું કે સિસ્ટમ ઘડિયાળના કાંટાની જેમ સમયસર ચાલી ગઈ.

પાંચ હોડીમાં પગ રાખનારો ખલાસી નથી બનતો, ફક્ત ડૂબવાની તૈયારી કરે છે. મોટી લડાઈ જીતવી હોય તો એક જ મોરચો પસંદ કરવો પડે છે.