ઓળખીતા વ્યક્તિની કવાયત

કોઈપણ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં આપણી પોતાની બુદ્ધિ સૌથી પહેલાં તાળું મારી દે છે. અંગત સ્વાર્થ, ડર કે અહંકાર વચ્ચે આવે એટલે સ્પષ્ટ વિચારવું અસંભવ બને છે. આ માનસિક કવાયત એકદમ સાદી છે: જ્યારે તમે કોઈ નિર્ણયમાં અટવાઈ જાઓ, ત્યારે તમારી જાતને પૂછો કે જો આ જ સ્થિતિમાં તમારો કોઈ નજીકનો ઓળખીતો હોત, તો તમે એને શું સલાહ આપત? આ શબ્દપ્રયોગ કોઈ વિખ્યાત પુસ્તકમાંથી નથી આવ્યો. આ વ્યવહારુ મનોવિજ્ઞાનની એક જૂની ચાલબાજી છે, જેનો ઉપયોગ લોકો પોતાના પૂર્વગ્રહોથી અળગા થવા માટે કરતા આવ્યા છે.

આપણે પારકાના વકીલ અને પોતાના જજ ખૂબ ઝડપથી બની જઈએ છીએ. પણ સલાહ આપતી વખતે ઊલટું થાય છે. બીજાના પ્રશ્નો આપણને એકદમ સહેલા લાગે છે, કારણ કે એમાં આપણી ભાવનાત્મક મૂડી રોકાયેલી હોતી નથી. પોતાનો પ્રશ્ન પહાડ જેવો લાગે અને મિત્રનો પ્રશ્ન ખાલી એક કોયડો. જ્યારે તમે સમસ્યાને બીજા કોઈના માથે મૂકીને જુઓ છો, ત્યારે ધુમ્મસ હટી જાય છે અને અસલ હકીકત સામે આવી જાય છે.

અમદાવાદમાં એક નવી સોસાયટી બની રહી છે. ધીરુભાઈએ ફ્લેટ બુક કરાવ્યો છે, પણ બિલ્ડર છેલ્લા બે વર્ષથી પઝેશન લંબાવ્યે રાખે છે. દર વખતે નવું બહાનું. ધીરુભાઈ ફસાયા છે. પૈસા અટવાયા છે, એટલે મનમાં આશા રાખે છે કે આવતા મહિને ચાવી મળી જશે. જો કોઈ ત્રીજો માણસ આવીને ધીરુભાઈને આ જ કિસ્સો સંભળાવે, તો ધીરુભાઈ તરત કહેશે: આ બિલ્ડર છેતરે છે, કાનૂની નોટિસ મોકલો અને પૈસા પાછા ખેંચો. પણ પોતાના કિસ્સામાં તેઓ ચૂપચાપ બેસી રહે છે. પોતાની જાતને કોઈ ઓળખીતાની જગ્યાએ મૂકવાની આ કવાયત ધીરુભાઈને પોતાની જ મૂર્ખામી બતાવી આપે છે.

આપણે હંમેશાં સલાહ આપવામાં હોશિયાર હોઈએ છીએ અને નિર્ણયો લેવામાં કાચા. બસ, આ બંને વચ્ચેનું અંતર કાપવાનું છે. તમારી મુશ્કેલીને એક વાર ટેબલની પેલે પાર મૂકીને જુઓ.

દુનિયાને મફતમાં સલાહ વહેંચતો માણસ જ્યારે પોતાની જાતનો દર્શક બને છે, ત્યારે જ સાચો રસ્તો દેખાય છે.