સ્ટાર્ટઅપ ડ્રેક સમીકરણ

ખગોળશાસ્ત્રી ફ્રેન્ક ડ્રેકે બ્રહ્માંડમાં પરગ્રહવાસીઓની સંભાવના શોધવા એક સમીકરણ બનાવેલું. દરેક કડીનો ગુણાકાર કરો ત્યારે અંતિમ જવાબ મળે. ટેકનોલોજી ઉદ્યોગસાહસિક જેસન કોહેને આ જ વિચાર નવા ધંધાઓ માટે વાપર્યો. તેમણે પોતાના બ્લોગ પર સમજાવ્યું કે સ્ટાર્ટઅપની સફળતા કોઈ એક ચમત્કાર નથી. તે સતત સાંકળરૂપે જોડાયેલી સંભાવનાઓનો નિર્દય ગુણાકાર છે. જો આ સાંકળમાં એક પણ અંક શૂન્ય થયો, તો આખો ગુણાકાર ક્ષણવારમાં શૂન્ય થઈ જાય.

નવા ધંધામાં ઉત્સાહી લોકો હંમેશા સરવાળો જુએ છે. સારો વિચાર, હોંશિયાર ટીમ, થોડું રોકાણ. તેમને લાગે છે કે આ બધું ભેગું થાય એટલે સફળતા નક્કી. વાસ્તવિકતા ગણિત જેવી કડવી છે. વિચાર સારો હોય પણ પ્રોડક્ટ ન બને તો શૂન્ય. પ્રોડક્ટ બને પણ ગ્રાહક ન મળે તો શૂન્ય. ગ્રાહક મળે પણ નફો ન છૂટે તો શૂન્ય. દરેક પગથિયે ટકી રહેવાની સંભાવના અડધી કે ચોથા ભાગની જ હોય છે. દસ તબક્કા વટાવ્યા પછી સફળ થવાની આખરી શક્યતા નહિવત્ બચે છે.

આ ગણિત ફક્ત સિલિકોન વેલીના સોફ્ટવેર પૂરતું મર્યાદિત નથી. આપણી સરકારી કચેરીની બાબુશાહી પણ આ જ સમીકરણ પર ચાલે છે. ધારો કે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં દુકાનનું નવું લાઈસન્સ કઢાવવું છે. અરજી બરાબર ભરાય, ફાઈલ ક્લાર્કના ટેબલ પરથી આગળ વધે, સાહેબ સહી કરે, ઇન્સ્પેક્ટર સ્થળ તપાસમાં વાંધો ન કાઢે અને છેલ્લે કમિશનરની મંજૂરી મળે. આ પાંચેય તબક્કાની પોતાની સંભાવના છે. વચ્ચે એક પણ બાબુ અડીંગો જમાવીને બેસી જાય એટલે આખી પ્રક્રિયા ત્યાં જ અટકી પડે. એક પણ સહી ખૂટે તો બાકીની ચાર સહીઓનો કોઈ અર્થ નથી રહેતો.

મોટાભાગના સપનાઓ કોઈ એક ભયંકર ભૂલથી નથી તૂટતા. તેઓ નાની-નાની અસંભાવનાઓની લાંબી હારમાળામાં દમ તોડી દે છે. લોકો પૂછે છે કે બધું બરાબર હતું તોય ધંધો કેમ ન ચાલ્યો? જવાબ સરળ છે. બધું બરાબર નહોતું, માત્ર ત્રણ-ચાર બાબતો સારી હતી. જિંદગીના જટિલ પ્રોજેક્ટ્સ સરવાળાથી નથી ચાલતા. જ્યાં ગુણાકારનો નિયમ લાગુ પડે ત્યાં સૌથી નબળી કડી જ તમારું આખરી ભવિષ્ય નક્કી કરે છે.

નવ્વાણું ટકા તૈયારી પછી પણ જો છેલ્લો એક અંક શૂન્ય હોય, તો પરિણામ હંમેશા શૂન્ય જ આવે છે.