તણાવની ડોલ

દરેક માણસની અંદર એક કાલ્પનિક ડોલ હોય છે. આ ડોલ એટલે તમારી માનસિક ક્ષમતા. ઉપરથી સતત પાણી પડે છે. નોકરીની ચિંતા, પૈસાની તંગી, ટ્રાફિક, માંદગી કે પરિવારની અપેક્ષાઓ. આ બધું તણાવનું પાણી છે. જો ડોલ ભરાતી રહે અને નીચેથી પાણી બહાર કાઢવાનો નળ બંધ હોય, તો ડોલ છલકાઈ જશે. જ્યારે ડોલ છલકાય, ત્યારે માણસ તૂટી પડે છે. ચીડચીડાપો, ડિપ્રેશન કે બ્લડ પ્રેશર એ છલકાતા પાણીનાં પરિણામ છે.

આ મોડેલ ક્લિનિકલ સાયકોલોજિસ્ટ ડગ્લાસ ટર્કિંગ્ટન અને એલિસન બ્રેબને રજૂ કર્યું હતું. એમણે સમજાવ્યું કે દુનિયામાં તણાવ ક્યારેય શૂન્ય નથી થવાનો. મુખ્ય સવાલ એ નથી કે તમારી ડોલમાં કેટલું પાણી પડે છે. અસલ સવાલ એ છે કે તમારી ડોલનું કદ કેટલું છે અને તળિયે મુકેલો નળ તમે કેટલી વાર ખોલો છો. કસરત, સારી ઊંઘ, પ્રામાણિક વાતચીત કે શોખ એ બધા નળ છે. એ પાણીને ખાલી કરે છે.

આપણે આખી જિંદગી ઊંધો હિસાબ માંડીએ છીએ. આપણે માત્ર એ જ ગણીએ છીએ કે છેલ્લું ટીપું કયું પડ્યું. કોઈ સામાન્ય વાતમાં માણસ રાડારાડ કરી મૂકે ત્યારે સમાજ કહે છે કે 'આટલી નાની વાતમાં આટલો બધો ગુસ્સો?' ખરી વાત એ છે કે વિસ્ફોટ એ નાની વાતનો નથી. ડોલ તો વર્ષોથી ગળા સુધી ભરેલી પડી હતી.

સંયુક્ત કુટુંબમાં રહેતી ગૃહિણી નીતાનો દાખલો લો. સવારે વહેલા ઊઠવાથી માંડીને સાસુના મેણાં, પતિની ઉદાસીનતા અને બાળકના ભણતરનો બોજ તેની ડોલમાં રોજ ટપકે છે. તે ચૂપચાપ સહન કરે છે. એક સાંજે પતિ સામાન્ય ફરિયાદ કરે છે કે દાળમાં મીઠું ઓછું છે. નીતા વાસણ પછાડીને રડવા માંડે છે. સાસુ કહેશે કે વહુ મીઠા જેવી ક્ષુલ્લક વાતમાં તોફાન કરે છે. સાસુને એ નથી દેખાતું કે મીઠું તો છેલ્લું ટીપું હતું, ડોલ તો સવારની છલકાઈ ચૂકી હતી.

તમારી ડોલમાંથી પાણી કાઢવાના નળ ખોલતાં શીખો. શાંતિ કોઈ આશીર્વાદ નથી, એ નિયમિત નિકાલની વ્યવસ્થા છે.

છેલ્લા ટીપાનો કોઈ વાંક નથી હોતો, વાંક ભરાઈ ચૂકેલી ડોલની ઉપેક્ષાનો હોય છે.