સ્ટર્જનનો નિયમ

કોઈપણ ક્ષેત્ર પકડો. પુસ્તકો, ફિલ્મો, પેઇન્ટિંગ્સ, શેરબજારની ટીપ્સ કે કંપનીઓની પ્રોડક્ટ્સ. તેમાંનું નેવું ટકા કામ સાવ કચરો હોય છે. આ કોઈ નિરાશાવાદી બળાપો નથી, વાસ્તવિકતા છે. મોટાભાગની વસ્તુઓ અત્યંત સાધારણ, નબળી કે ઉપયોગ વગરની હોય છે. ઉત્કૃષ્ટતા ક્યારેય જથ્થાબંધ પેદા થતી નથી. સરેરાશપણું જ કુદરતનો મૂળ નિયમ છે.

આ વિચાર અમેરિકન વિજ્ઞાન સાહિત્યકાર થિયોડોર સ્ટર્જને ૧૯૫૦ના દાયકામાં આપ્યો હતો. લોકો સાયન્સ ફિક્શનની મજાક ઉડાવતા કે આ બધું તકલાદી અને બોગસ હોય છે. સ્ટર્જને વળતો ઘા કર્યો: વાત સાચી છે, આ વિષયનું નેવું ટકા સાહિત્ય કચરો છે, પણ દુનિયાની બાકીની તમામ બાબતોમાં પણ નેવું ટકા કચરો જ છે. જો દસ ટકા શ્રેષ્ઠ કામ બચે છે, તો એ આખા ક્ષેત્રને જીવંત રાખવા માટે પૂરતું છે.

આ નિયમ સમજવો એટલા માટે જરૂરી છે કે આપણી અપેક્ષાઓ વાસ્તવિક બને. આપણે ઘણીવાર આખી કેટેગરીને માત્ર એટલા માટે નકારી કાઢીએ છીએ કારણ કે આપણને પહેલી પાંચ વસ્તુઓ ખરાબ મળી. નવી પેઢી પુસ્તકો નથી વાંચતી એમ કહીને રડવું નકામું છે, કારણ કે છપાતાં મોટાભાગનાં પુસ્તકો ફેંકી દેવા જેવાં જ હોય છે. ખરાબને ઓળખીને તરત બાજુ પર મૂકતાં શીખો જેથી પેલું દસ ટકા સોનું શોધવાનો સમય બચે.

આપણા બેંગલુરુ કે ગુરુગ્રામના સ્ટાર્ટઅપ જગત તરફ જુઓ. દર મહિને સેંકડો નવા એપ્લિકેશન અને પ્લેટફોર્મ લૉન્ચ થાય છે. સ્થાપકો અબજો રૂપિયાનું ફંડિંગ ઉઠાવે છે અને પોતાને ક્રાંતિકારી ગણાવે છે. બે વર્ષ પછી તપાસ કરો. તેમાંથી નેવું ટકા કંપનીઓ બંધ થઈ ગઈ હશે અથવા ફક્ત નામની ચાલતી હશે. બાકી બચેલા દસ ટકામાં જ અસલ મૂલ્ય હોય છે. નોકરીની અરજીઓ આવે ત્યારે પણ એચઆર મેનેજરે આ જ ભોગવવું પડે છે; સો રેઝ્યુમેમાંથી નેવું તો સીધા કચરાપેટીમાં જવા યોગ્ય જ હોય છે.

દુનિયામાં નેવું ટકા બકવાસ છે એ જાણીને નારાજ ન થાઓ; ઉત્તમ બનવા માટે માત્ર તે દસ ટકામાં પ્રવેશવાનો રસ્તો શોધો.