ટેસ્ટિંગથી ગુણવત્તા વધવાની ભ્રમણા

ઉત્પાદન તૈયાર થઈ ગયા પછી તેને તપાસવાથી ક્યારેય ગુણવત્તા સુધરતી નથી. આ સાદો નિયમ મોટાભાગના મેનેજરો ભૂલી જાય છે. તેઓ માને છે કે છેડે એક કડક ઇન્સ્પેક્ટર બેસાડી દઈએ એટલે માલ ઉત્તમ બનશે. આ એક સંપૂર્ણ ભ્રમણા છે. ગુણવત્તા એ તપાસનું પરિણામ નથી, એ પ્રક્રિયાનું પરિણામ છે. જો કાચો માલ ખરાબ હોય અને કારીગરી નબળી હોય, તો સો વાર ટેસ્ટ કરવા છતાં કચરો કચરો જ રહેવાનો છે.

આ વિચાર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટના ગુરુ એડવર્ડ્સ ડેમિંગે પોતાના ૧૪ સિદ્ધાંતોમાં સ્પષ્ટપણે મૂક્યો હતો. એમણે અમેરિકન અને જાપાનીઝ ઉદ્યોગોને રોકડું પરખાવેલું કે માસ ઇન્સ્પેક્શન પર આધાર રાખવો એ નાણાં અને સમયની બરબાદી છે. તપાસ માત્ર ખામી શોધી શકે છે, ખામી રોકી શકતી નથી. તમે તાવ માપ્યા કરો તો દર્દી સાજો ન થઈ જાય. દર્દીને સાજો કરવા દવા આપવી પડે, થર્મોમીટર નહીં.

આ ભ્રમણામાં ફસાયેલી કંપનીઓ ભારે નુકસાન ભોગવે છે. તેઓ અંતિમ ચકાસણી વધારવા પાછળ લાખો રૂપિયા ખર્ચે છે. પાંચ ઇન્સ્પેક્ટરને બદલે પંદર ગોઠવી દે છે. પણ મૂળ મશીનરી કે પ્રોસેસ સુધારવા કોઈ તૈયાર થતું નથી. પરિણામે ખામીવાળો માલ રિજેક્ટ થાય છે, ફરી પ્રોસેસ થાય છે અથવા ફેંકી દેવો પડે છે. ખર્ચ વધે છે, પણ પ્રોડક્ટ સુધરતી નથી.

સુરતના કાપડ બજારમાં આ દ્રશ્ય રોજ જોવા મળે છે. ટેક્સટાઇલ મિલના માલિક તાકા પેક થાય તે પહેલાં છેડે બે માણસો બેસાડે છે જે દોરા કાપે અને ડાઘા તપાસે. જો વણાટકામ વખતે જ લૂમ્સના સેટિંગ ખોટા હોય, તો ટેબલ પર તપાસવાથી કાપડ મજબૂત બની જવાનું નથી. અંતે રિજેક્શનનો ઢગલો થાય છે અને ખોટ વેપારીના ચોપડે ચડે છે. સાચો વેપારી એ છે જે દોરા કાપવા કરતાં તાંતણાની ગુણવત્તા પર નજર રાખે.

ચાળણી ગમે તેટલી ઝીણી રાખો, લોટ જો સડેલા ઘઉંનો હશે તો રોટલી ક્યારેય મીઠી નહીં બને.