મૂલ્યવાન કર્મચારીનો વિરોધાભાસ

કંપનીમાં સૌથી કિંમતી માણસ કોણ? મોટા ભાગના નોકરિયાતો માને છે કે જે બોસનો પડતો બોલ ઝીલે, ક્યારેય સામે દલીલ ન કરે અને આપેલું કામ મૂંગા મોઢે પૂરું કરે, તે આદર્શ કર્મચારી છે. પણ વાસ્તવિકતા સાવ ઊલટી છે. સારા મેનેજરો એવા માણસને સૌથી વધુ મૂલ્યવાન ગણે છે જે તેમની સામે પ્રશ્નો ઉઠાવવાની હિંમત રાખે છે, ખોટા નિર્ણયો સામે અવાજ ઉઠાવે છે અને કામ કરવાની જૂની પદ્ધતિઓને પડકારે છે. આ જ વિરોધાભાસ છે.

આ વિચાર જાણીતી પ્રોડક્ટ ડિઝાઇનર અને લેખિકા જૂલી ઝુઓ દ્વારા તેમની શ્રેણી 'ધ લુકિંગ ગ્લાસ'માં વિગતવાર સમજાવવામાં આવ્યો છે. મોટા ભાગની સંસ્થાઓમાં કર્મચારીઓ આજ્ઞાપાલનને જ વફાદારી માની લેવાની ભૂલ કરે છે. તેમને લાગે છે કે સાહેબ સામે દલીલ કરીશું તો પ્રમોશન અટકી જશે. પરંતુ સક્ષમ નેતાઓને આંધળી હાજીહા કરનારા ચમચાઓની જરૂર હોતી નથી. તેમને એવી વ્યક્તિ જોઈએ છે જે ભૂલો પકડી શકે અને સંસ્થાને આંધળા ખાડામાં પડતી બચાવે.

જ્યારે કોઈ કર્મચારી માત્ર આદેશો પાળે છે, ત્યારે તે ફક્ત એક સામાન્ય સંસાધન બનીને રહી જાય છે. તેને ગમે ત્યારે બદલી શકાય છે. સાચું મૂલ્ય ત્યારે ઊભું થાય છે જ્યારે તમે સિસ્ટમમાં રહેલી ખામીઓને રચનાત્મક રીતે સામે લાવો છો. કંપનીનું હિત જેમાં હોય તેના માટે ઊભા રહેવું એ બળવો નથી, પણ બુદ્ધિમત્તા છે. જો તમે માત્ર માથું હલાવતા રહેશો, તો તમે મેનેજરનો સમય બચાવવાને બદલે કંપનીનું નુકસાન વધારી રહ્યા છો.

ધારો કે કોઈ ખાનગી બેંકની હોમ લોન શાખામાં નિલેશ ક્રેડિટ મેનેજર છે. તેનો સિનિયર બ્રાન્ચ મેનેજર મહિને સો કરોડની લોન પાસ કરવાનો ટાર્ગેટ પૂરો કરવા માગે છે. મેનેજર દબાણ કરે છે કે થોડી નબળી ફાઇલો પણ ચલાવી લો, ઓડિટ પછી જોઈ લઈશું. હવે જો નિલેશ માત્ર આજ્ઞાકારી બનીને સહીઓ કરી દેશે, તો તે સારો કર્મચારી નથી પણ ભવિષ્યના એનપીએ (ડિફોલ્ટ)નું કારણ બનશે. સાચો મૂલ્યવાન નિલેશ એ છે જે મેનેજરની કેબિનમાં જઈને ચોખ્ખી ના પાડે અને સમજાવે કે આ ફાઇલો બેંકને ડુબાડશે. શરૂઆતમાં સાહેબ અકળાશે, પણ આખરે તેનું માન વધશે.

જે કર્મચારી બોસના દરેક વાક્ય પાછળ જી-હજૂરી કરે છે તે નોકરી બચાવે છે, પણ જે વિવેકપૂર્વક સાચી ના પાડી શકે છે તે સંસ્થા ચલાવે છે.