વોટરલાઇન સિદ્ધાંત

જહાજની કાયા પર એક અદ્રશ્ય રેખા દોરેલી હોય છે. એને વોટરલાઇન કહે છે. પાણીની સપાટી આ રેખાની બરાબર નીચે રહે છે. જો વહાણમાં આ રેખાની ઉપર કાણું પડે, તો પવન ફૂંકાશે કે થોડું પાણી ઉછળશે, પણ વહાણ ડૂબશે નહીં. તમે એને રિપેર કરી લેશો. પણ જો કાણું વોટરલાઇનની નીચે પડ્યું, તો આખું જહાજ દરિયાના તળિયે બેસી જશે. નિર્ણય લેવાનો આ સૌથી જૂનો અને ધારદાર નિયમ છે: જોખમ ક્યાં લેવું?

આ વિચાર જાણીતી વૈશ્વિક કંપની ગોરના સ્થાપક બિલ ગોરે પોતાની મેનેજમેન્ટ શૈલીમાં દાખલ કર્યો હતો. એમનો નિયમ સાદો હતો: કંપનીમાં કોઈપણ કર્મચારીને ભૂલ કરવાની છૂટ છે, પણ શરત એટલી કે એ ભૂલ વોટરલાઇનની ઉપર હોવી જોઈએ. જો કોઈ પ્રયોગ નિષ્ફળ જાય અને નુકસાન મર્યાદિત રહે, તો કોઈ વાંધો નથી. પરંતુ જો કોઈ નિર્ણય આખી પેઢીનું અસ્તિત્વ જોખમમાં મૂકી દે, તો ત્યાં સલાહ વિના પગલું ભરવાની મનાઈ હતી.

આપણે રોજિંદા જીવનમાં આ ભેદ ભૂલી જઈએ છીએ. લોકો નાના નિર્ણયોમાં કલાકો બગાડે છે અને જીવલેણ નિર્ણયો આંખ મીંચીને લઈ લે છે. કયા રેસ્ટોરાંમાં જમવું એ વોટરલાઇનની ઉપરનો મામલો છે; ખોટો ખોરાક એક સાંજ બગાડશે, જિંદગી નહીં. પણ વગર વિચાર્યે આંધળી લોન લેવી કે કોઈના ઉશ્કેરાટમાં આવીને કાનૂની જોખમ વહોરી લેવું એ વોટરલાઇનની નીચે કાણું પાડવા જેવું છે. ત્યાંથી પાછા ફરવાનો રસ્તો નથી હોતો.

આપણો સામાન્ય માણસ વૉટ્સએપ અને સોશિયલ મીડિયા પર આ જ ભૂલ કરે છે. ફેમિલી ગ્રૂપમાં કોઈ વાહિયાત ફોરવર્ડ મેસેજ મોકલીને સંબંધોમાં તિરાડ પાડવી એ નાની ભૂલ છે; એ રિપેર થઈ શકે. પણ કોઈ સનસનાટીભરી અફવા, બનાવટી વિડીયો કે કોમી ઉશ્કેરણીજનક પોસ્ટ વગર વિચાર્યે પોતાના પબ્લિક એકાઉન્ટ પર શેર કરી દેવી, એ વોટરલાઇનની નીચે કાણું પાડવા બરાબર છે. બીજા દિવસે પોલીસ ઘેર આવે, આઈટી એક્ટ હેઠળ કેસ થાય કે નોકરી જતી રહે ત્યારે ખબર પડે છે કે આ લાઈક કે શેરનું વળતર કેટલું ભયાનક હતું.

જે ભૂલ તમને માત્ર ભીંજવે એનાથી ડરશો નહીં, પણ જે ભૂલ આખું જહાજ ડુબાડી દે ત્યાં ક્યારેય જુગાર ન રમવો.