વી હેવ અરાઇવ્ડ સિન્ડ્રોમ

શિખર પર પહોંચ્યા પછીનો રસ્તો માત્ર નીચે તરફ જ જાય છે. સફળતાની સૌથી મોટી આડઅસર આળસ અને અહંકાર છે. જ્યારે કોઈ સંસ્થા કે વ્યક્તિ પોતાનું ધારેલું મોટું લક્ષ્ય પૂરું કરી લે છે, ત્યારે અંદરથી એક ભ્રમ જાગે છે કે હવે આપણે જીતી ગયા. હવે સંઘર્ષ પૂરો થયો. આ માનસિક જડતાને મેનેજમેન્ટની ભાષામાં વી હેવ અરાઇવ્ડ સિન્ડ્રોમ કહેવાય છે. આપણે મુકામે પહોંચી ગયા છીએ એવો આત્મસંતોષ માણસની ભૂખ મારી નાખે છે. નવી મહત્ત્વાકાંક્ષા વિનાનો વિજય હકીકતમાં પતનની શરૂઆત હોય છે.

આ વિચાર જેમ્સ સી. કોલિન્સ અને વિલિયમ સી. લેઝિયરે ૧૯૯૨માં તેમના પુસ્તક 'બિયોન્ડ એન્ટ્રપ્રિન્યોરશિપ'માં વિગતવાર સમજાવ્યો હતો. કંપનીઓ જ્યારે કોઈ પ્રચંડ લક્ષ્ય સિદ્ધ કરે અને તે પછી તેની પાસે દોડવા માટે કોઈ નવું આકાશ ન બચે, ત્યારે સંગઠનમાં સુસ્તી ફેલાઈ જાય છે. ધાર કાઢવાનું બંધ થઈ જાય છે. લોકો પોતાના જૂના મેડલ પોલિશ કરવામાં એટલા વ્યસ્ત થઈ જાય છે કે બજારમાં નવો હરીફ ક્યારે આવીને જમીન ખેંચી ગયો તેનો અંદાજ પણ રહેતો નથી.

આ કોઈ કંપનીઓની જ નહીં, માણસના સ્વભાવની તકલીફ છે. ભૂખ્યાં પેટ કરતાં ભરેલું પેટ ઓછું દોડે છે. માણસ જ્યારે માનવા લાગે છે કે તેનું કામ થઈ ગયું, ત્યારે તે સાવચેતી ગુમાવે છે. પ્રક્રિયાઓ ધીમી પડે છે. ઓફિસના કોરિડોરમાં ગંભીર કામને બદલે રાજકારણ શરૂ થાય છે. જ્યાં સુધી સામે કોઈ મુશ્કેલ પહાડ ન દેખાય ત્યાં સુધી કોઈ જૂથમાં જીવંત ઊર્જા ટકી શકતી નથી.

બેંગલુરુ કે અમદાવાદની કોઈ ફિનટેક સ્ટાર્ટઅપ કંપનીની કલ્પના કરો. પાંચ વર્ષ સુધી રાત-દિવસ એક કરીને ફાઉન્ડરોએ યૂનિકોર્ન બનવાનું લક્ષ્ય પૂરું કર્યું. મોટું ફંડિંગ મળ્યું અને મુંબઈના પાંચતારા હોટેલમાં ભવ્ય પાર્ટી થઈ ગઈ. હવે વાસ્તવિકતા જુઓ. સોમવારથી ઓફિસમાં પ્રોડક્ટ બગ્સ સુધારવાની આગ ગાયબ છે. એન્જિનિયરો મોંઘા કોફી મશીનની આસપાસ ગપ્પાં મારે છે અને સંસ્થાપકો મેગેઝિનના કવર પર ફોટા પડાવવામાં વ્યસ્ત છે. કંપની માને છે કે હવે આપણે પહોંચી ગયા. બે વર્ષમાં બજારમાં એક નાની નવી ટીમ આવે છે અને આ આળસુ જાયન્ટનો ગ્રાહકવર્ગ છીનવી લે છે.

મંઝિલ પર પહોંચ્યાનો ઉત્સવ એક જ રાત મનાવવો, સવારે નકશા પર નવો પહાડ ન શોધાય તો ખતમ થઈ જશો.