અધ્યાય ઓગણીસમો

અઢાર અધ્યાય ગોખી લીધા, જીવીએ ઓગણીસમો,
કૃષ્ણ કહે છે — 'કર્મ કરો', આપણે કહીએ — 'ફૉર્મ ભરો';
હે અર્જુન! આ દેશ કયા શ્લોકે અટક્યો, પૂછો તો ખરો!

'કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે' — શ્લોક હતો સીધોસટ,
આપણે એમાંથી પકડ્યો એક જ શબ્દ: 'અધિકારી' ઝટ;
ફળની ચિંતા છોડો કીધું'તું, તો ફળ પ્હેલાં ખાધાં,
કર્મ રહ્યાં બાકી, ને ટેબલ નીચે હાથ વધ્યા આડા…
અઢાર અધ્યાય ગોખી લીધા, જીવીએ ઓગણીસમો…

'સંશયાત્મા વિનશ્યતિ' — તોય સંશય આપણો શ્વાસ,
પાડોશીના પ્રમાણપત્રે ત્રણ નોટરી, બે સાક્ષી ખાસ;
ભગવાન સ્વયં દર્શન દેવા દ્વારે આવી ઊભા,
તો કહીએ — 'ઓળખપત્ર લાવો, ઝેરોક્સ સાથે, પ્રભુ!'
અઢાર અધ્યાય ગોખી લીધા, જીવીએ ઓગણીસમો…

સ્થિતપ્રજ્ઞનાં લક્ષણ પૂછ્યાં અર્જુને વ્યાકુળ થઈ,
લક્ષણ સઘળાં અમારી ફાઇલે ઊતર્યાં અક્ષરશઃ સહી:
સુખદુઃખે સરખી, હાલે નહીં, ચાલે નહીં, ડગે ન લેશ,
યુગો વીતે તોય વિકારો સ્પર્શે નહીં — ધન્ય ફાઇલ-દેશ!
અઢાર અધ્યાય ગોખી લીધા, જીવીએ ઓગણીસમો…

'યદા યદા હિ ધર્મસ્ય ગ્લાનિ…' — વાંચી રાખી રાહ,
અવતાર આવી કરશે સઘળું, આપણે શા માટે દાહ?
ગાંડીવ મૂકી અર્જુન બોલ્યો: 'પ્હેલાં સમિતિ નીમો',
અહેવાલ આવ્યો ત્યાં તો કૌરવ ઘરભેગા, હે વ્હાલમો!
અઢાર અધ્યાય ગોખી લીધા, જીવીએ ઓગણીસમો…

રસ્તા વચ્ચે ખાડો પૂછે: 'દર્શન કીધાં કે નહીં?
મુજ મુખમાં સર્વ લોક સમાયા — વિશ્વરૂપ છું અહીં!'
શ્રદ્ધા કેરા સેતુ બાંધ્યા, ઉદ્ઘાટન ટાણે ઊડ્યા,
'સર્વ ધર્માન્ પરિત્યજ્ય' — શરણ વચેટિયે લીધાં!
અઢાર અધ્યાય ગોખી લીધા, જીવીએ ઓગણીસમો…

તોય સાંભળ્યું છે — ક્યાંક હજી રથ લઈ ઊભા છે શ્યામ,
સારથિ થાવા રાજી, માગે નહીં ભાડું, નહીં દામ;
કુરુક્ષેત્ર તો ભીતર માંહી, બ્હાર શોધ્યું વ્યર્થ,
મોહ સામે બાણ તણાય — તે દિ' ઊઘડે ગીતાર્થ;
અઢાર પૂરા થાય આપણા, તો લખાય ઓગણીસમો,
ત્યાં લગી તો, હે પાર્થ… 'ફૉર્મ ભરો, બસ, ફૉર્મ ભરો.'

---

## Shloka-to-satire map

| Stanza | Gita source | Modern inversion |
|---|---|---|
| 1 | કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ (2.47) | Corruption — we kept only the word "અધિકારી" and ate the fruit before the karma |
| 2 | સંશયાત્મા વિનશ્યતિ (4.40) | Low-trust society — notaries, witnesses, ID proof demanded even of God |
| 3 | સ્થિતપ્રજ્ઞ લક્ષણ (2.54–72) | Bureaucracy — the government file as the perfect unmoved sage |
| 4 | યદા યદા હિ ધર્મસ્ય (4.7) | Policy/strategic paralysis — waiting for the avatar; the committee report after the war |
| 5 | વિશ્વરૂપદર્શન (ch. 11) + સર્વ ધર્માન્ પરિત્યજ્ય (18.66) | Infrastructure — potholes as vishvaroop, bridges failing at inauguration; sharanagati to middlemen |
| 6 | Krishna as sarathi; the inner war | The sublime turn — the charioteer still waits; the nineteenth chapter is written only by living the eighteen |