ચોવીસ કલાકનો નિયમ

ગુસ્સો અને ઉત્સાહ, બંને નશા જેવા છે. જ્યારે મગજમાં એડ્રેનાલિન દોડે છે ત્યારે માણસ જે નિર્ણય લે છે, તેનું બિલ આખી જિંદગી ચૂકવવું પડે છે. ‘ચોવીસ કલાકનો નિયમ’ કોઈ વિજ્ઞાનની અટપટી લેબોરેટરીમાંથી નથી આવ્યો. આ વ્યવહારુ દુનિયાનો એક સીધોસાદો બ્રેક છે: જ્યારે કોઈ બાબતથી તમે અતિશય ઉત્તેજિત, અપમાનિત કે નારાજ થાવ, ત્યારે કોઈ પણ પગલું ભરતાં પહેલાં પૂરા ૨૪ કલાક રોકાઈ જવું. ન કોઈ જવાબ આપવો, ન ઈમેઇલ મોકલવો, ન સોદો કરવો. ફક્ત શાંતિથી સૂઈ જવું.

આ નિયમ કયા પુસ્તકમાંથી પહેલી વાર આવ્યો તે ચોક્કસ કહેવું અઘરું છે, પણ મોર્ડન મેનેજમેન્ટ અને નેગોશિયેશન સાહિત્યમાં તે વારંવાર જોવા મળે છે. કેટલાક કોચ તેનો ઉપયોગ રમતગમતમાં જીત કે હારના આવેગને પચાવવા માટે કરે છે, તો કેટલાક તેને આવેગજન્ય ખરીદી રોકવા માટે અજમાવે છે. મૂળ વાત એ છે કે લાગણીઓની ઉંમર ટૂંકી હોય છે. બાયોલોજી કહે છે કે ન્યુરોકેમિકલ તોફાનને શમતાં સમય લાગે છે. ચોવીસ કલાક પછી પરિસ્થિતિ બદલાતી નથી, પણ પરિસ્થિતિને જોનારી તમારી આંખો બદલાઈ જાય છે.

આપણે બધા ક્યારેક ને ક્યારેક કાચા કાનના કે તપી ગયેલા મગજના સાબિત થયા છીએ. ઓફિસમાં કોઈ કલીગે આપણને નીચા બતાવ્યા કે તરત જ રાજીનામું ટાઈપ કરી દેવું, અથવા કોઈ ગ્રાહકે કડવી વાત કરી એટલે તરત જ સંબંધ તોડી નાખવો. આવા પળવારના નિર્ણયોથી અહંકાર સંતોષાય છે, પણ ખિસ્સું ખાલી થાય છે. ૨૪ કલાક રાહ જોવાનો અર્થ કાયરતા નથી, પણ પોતાના વિવેકને ફરીથી સત્તા સોંપવાની વ્યૂહરચના છે.

અમદાવાદના કાપડ માર્કેટમાં બે પેઢીઓ વચ્ચે વર્ષોથી ધંધો ચાલતો હોય. એક દિવસ માલની ડિલિવરીમાં થોડી ખામી આવી અને સામેવાળા વેપારીએ ફોન પર કાંતિભાઈને આકરા શબ્દો કહી દીધા. કાંતિભાઈનું લોહી ઊકળી ગયું. મન થયું કે હમણાં જ ગાડી લઈને જઉં અને બધો હિસાબ ચૂકતે કરીને સંબંધ કાયમ માટે કાપી નાખું. પણ જૂના મુનીમે હાથ પકડ્યો: 'શેઠ, આજે રાત જવા દો, કાલે સવારે વાત કરજો.' બીજે દિવસે સવારે ગુસ્સાનો પારો હેઠો બેસી ગયો હતો. કાંતિભાઈએ શાંતિથી વાત કરી, ભૂલ સુધરી અને લાખોનો નફો આપતો ગ્રાહક સચવાઈ ગયો.

ઝેર જેવા શબ્દો મોંમાંથી નીકળી ગયા પછી પાછા નથી આવતા. મોં ખોલતાં પહેલાં ઘડિયાળ સામે જોતાં શીખો.