૪૦ ટકાનો નિયમ

મગજ જ્યારે બૂમ પાડે કે હવે મારાથી એક ડગલુંય આગળ નહીં ચલાય, ત્યારે શરીર હકીકતમાં પોતાની ક્ષમતાના માંડ ૪૦ ટકા જ વપરાયું હોય છે. બાકીના ૬૦ ટકા અનામત પડ્યા હોય છે. મગજ શરીરનું સેવક નથી, દરવાન છે. એનું પહેલું કામ તમારી પ્રગતિ કરાવવાનું નથી, તમને સલામત રાખવાનું છે. થાક, પીડા કે અકળામણ થતાં જ એ લાલ બત્તી ધરી દે છે. મોટા ભાગના માણસો આ લાલ બત્તી જોઈને અટકી જાય છે.

આ વિચાર અમેરિકન નેવી સીલ્સના તાલીમ કલ્ચરમાંથી આવે છે. અલ્ટ્રા-મેરેથોન રનર અને પૂર્વ કમાન્ડો ડેવિડ ગોગિન્સે આ વાતને લોકપ્રિય બનાવી. જેસી ઇત્ઝલરના પુસ્તક ‘લિવિંગ વિથ અ સીલ’ અને ગોગિન્સના પોતાના પુસ્તક ‘કાન્ટ હર્ટ મી’ દ્વારા આ નિયમ દુનિયાભરમાં જાણીતો થયો. લશ્કરી તાલીમનો આ સાદો પાઠ છે: જેને તમે તમારી છેલ્લી મર્યાદા માનો છો, એ માત્ર તમારા કમ્ફર્ટ ઝોનની સરહદ છે, ક્ષમતાની નહીં.

સરેરાશ માણસ જિંદગીભર આ ૪૦ ટકાની છત નીચે જ શ્વાસ લે છે. ઓફિસમાં એક પ્રેઝન્ટેશન બગડે, કોડિંગમાં ત્રણ રાત ઉજાગરા થાય કે બિઝનેસમાં પહેલો મોટો આંચકો લાગે, એટલે માણસ માની લે છે કે હવે મારાથી સહન નહીં થાય. આ થાક સ્નાયુઓનો નથી હોતો, માનસિક શરણાગતિનો હોય છે. જ્યારે તમે આ સિદ્ધાંત સમજી લો છો, ત્યારે થાકનો ભય નીકળી જાય છે. તમને ખબર પડે છે કે મગજ ખોટું બોલી રહ્યું છે.

બેંગલુરુ કે અમદાવાદની કોઈ સ્ટાર્ટઅપ ઓફિસ જુઓ. પ્રોડક્ટ લોન્ચને ત્રણ દિવસ બાકી છે અને સર્વર ક્રેશ થઈ ગયું છે. યુવાન ફાઉન્ડર માથું પકડીને બેસી જાય છે. આંખો બળે છે, પીઠ અકડાઈ ગઈ છે, મનમાં વિચાર આવે છે કે પ્રોજેક્ટ પડતો મૂકીએ. આ બરાબર એ ૪૦ ટકાની ક્ષણ છે. જે આ ક્ષણે ખુરશી છોડી દે છે, એ બહાના શોધે છે. જે બેસી રહે છે, એ બાકીના ૬૦ ટકાના રિઝર્વ ટેન્કને અનલોક કરે છે.

મગજ તમને બચાવવા માટે વહેલી હાર સ્વીકારી લે છે. અસલી રમત એ ચેતવણી પછી જ શરૂ થાય છે.