એજિલિટી મોડેલ

કોર્પોરેટ જગતમાં એક જૂની બીમારી છે: લાંબા ગાળાના આંધળા આયોજનો. પાંચ વર્ષનો પ્લાન કાગળ પર બને, ફાઈલો સીલ થાય અને મેનેજમેન્ટ માની લે કે દુનિયા એ કાગળ મુજબ ચાલશે. પણ વાસ્તવિકતા પ્લાન વાંચીને નથી આવતી. આ જડતા તોડવા માટે મેનેજમેન્ટ કન્સલ્ટિંગની દુનિયામાંથી ‘એજિલિટી મોડેલ’ આવ્યું. આ કોઈ એક વ્યક્તિની શોધ નથી, પણ ટ્રેકોમ ગ્રૂપ કે કોર્ન ફેરી જેવી વૈશ્વિક સંસ્થાઓએ ઘડેલી એક વ્યવહારુ વિચારસરણી છે. એનો સીધો અર્થ એ છે કે પરિસ્થિતિ બદલાય ત્યારે પદ્ધતિ બદલવાની ચપળતા હોવી જોઈએ. ઝડપ, અનુકૂલન અને નિર્ણયશક્તિનું સંતુલન એટલે એજિલિટી.

મોટા ભાગના સંગઠનો પોતાની જ વ્યવસ્થાના વજન નીચે દબાઈને મરી જાય છે. નિયમો એટલા ચુસ્ત હોય છે કે દરવાજે ઊભેલા સંકટને જોવા છતાં કોઈ ડગલું ભરી શકતું નથી. એજિલિટી મોડેલ શીખવે છે કે સ્થિર રહેવું એ સ્થિરતા નથી, પણ ધીમી આત્મહત્યા છે. તમારી ટીમ નવી માહિતી સ્વીકારવા તૈયાર હોવી જોઈએ. ભૂલો તરત પકડાવાની અને તરત સુધરવી જોઈએ. પ્રોટોકોલ કરતાં પરિણામ મોટું છે. જે લીડર બદલાવની સામે દીવાલ ચણે છે તે તૂટી જાય છે; જે પવન જોઈને સઢ ફેરવે છે તે તરી જાય છે.

આ વાત સમજવા માટે આપણા દેશના ઇતિહાસ તરફ નજર કરો. મુઘલ સલ્તનત પાસે અઢળક સૈન્ય હતું, તોપખાનું હતું અને સ્થાપિત તંત્ર હતું. પણ છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ પાસે શું હતું? ગનીમી કાવા. મહારાષ્ટ્રના ડુંગરોમાં ભારેખમ શાહી લશ્કર હલનચલન પણ ન કરી શકતું, ત્યારે મરાઠા ઘોડેસવારો વીજળીની જેમ ત્રાટકતા અને પળવારમાં અદૃશ્ય થઈ જતા. શિવાજીનું નેતૃત્વ ચોપડીઓમાં લખેલા નિયમોથી નહીં, પણ જમીનની હકીકતો અને ગતિશીલતાથી ચાલતું હતું. મુઘલો પોતાની તાકાતના વજન નીચે કચડાયા, જ્યારે મરાઠાઓએ અનુકૂળતા સાધીને સામ્રાજ્ય ઊભું કર્યું.

આપણે ત્યાં વેપારમાં કે ઓફિસમાં લોકો ઘણી વાર પરંપરાને વળગી રહે છે. દાદા વખતનો ચોપડો કે દસ વર્ષ જૂની સિસ્ટમ બતાવશે કે અમે આમ જ કરીએ છીએ. પણ બજારમાં ગ્રાહકની રુચિ બદલાય કે હરીફ નવું પગલું ભરે ત્યારે આ જડતા નુકસાન કરાવે છે. પ્લાન બનાવવો સારો છે, પણ એ પ્લાનને પથ્થરની લકીર માનવો મૂર્ખામી છે. ચપળતા એ માત્ર એક સદ્ગુણ નથી, અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની પ્રાથમિક શરત છે.

જે વૃક્ષ વળવાની ના પાડે છે, તે વાવાઝોડામાં મૂળિયાં સમેત ઊખડી જાય છે.