બેબ રૂથ અસર

મોટા વિજય મેળવવાની એક જ કિંમત હોય છે: વારંવાર નિષ્ફળ જવાની હિંમત. બેઝબોલના મહાન ખેલાડી બેબ રૂથના નામે આ નિયમ ઓળખાય છે. બેબ રૂથે પોતાની કારકિર્દીમાં ૭૧૪ હોમ રન ફટકાર્યા હતા. પણ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે તે ૧૩૩૦ વખત સ્ટ્રાઈક આઉટ પણ થયો હતો. પોતાના જમાનામાં સૌથી વધુ વખત ખાલી હાથે પેવેલિયન પાછા ફરવાનો રેકોર્ડ પણ એના જ નામે હતો. રોકાણકાર અને લેખક માઈકલ મોબોસિને આ ખ્યાલને નિર્ણયો અને શેરબજારના સંદર્ભમાં સચોટ રીતે સમજાવ્યો. વિચાર સાવ સ્પષ્ટ છે: તમે કેટલી વાર સાચા પડો છો એ મહત્ત્વનું નથી, પણ જ્યારે સાચા પડો છો ત્યારે કેટલો મોટો ફાયદો થાય છે એ મહત્ત્વનું છે.

દુનિયા મધ્યમ કદની સુરક્ષિત સફળતાઓની પૂજારી છે. આપણી નિશાળો અને કુટુંબો નાની ભૂલોથી ડરે છે. પરિણામે માણસ એવી રમતો રમે છે જ્યાં હારવાની શક્યતા ઓછી હોય, પણ જીત પણ સાવ વામણી હોય. વેન્ચર કેપિટલ આનાથી ઊલટું વિચારે છે. દસમાંથી સાત રોકાણ ડૂબી જાય, બે સામાન્ય રહે, પણ એક રોકાણ આખી પેઢીની ખોટ સરભર કરી દે. આને પરિણામની તીવ્રતા કહેવાય. વારંવાર નાની હાર સહન કરવાની તૈયારી જ તમને જીવનમાં મોટો જેકપોટ અપાવે છે. નિષ્ફળતાની આવૃત્તિ નહીં, સફળતાનું કદ ગણાય છે.

આપણા ઇતિહાસ તરફ નજર કરો. છત્રપતિ શિવાજી મહારાજનો મુઘલો સામેનો સંઘર્ષ આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. પુરંદરની સંધિ વખતે શિવાજીએ પોતાના ૨૩ કિલ્લા ઔરંગઝેબને સોંપી દેવા પડ્યા હતા. આગ્રાની કેદમાંથી ભાગવું પડ્યું હતું. સરેરાશ દરબારીઓને આ કારમી હાર લાગી હશે. પણ શિવાજી સરેરાશ ટકાવારીની રમત રમતા નહોતા. જ્યારે વળતો પ્રહાર કર્યો ત્યારે મુઘલ સલ્તનતનો પાયો હચમચાવી નાખ્યો અને હિન્દવી સ્વરાજ્ય સ્થાપ્યું. દસ નાની લડાઈઓ ગુમાવીને પણ જે સામ્રાજ્ય ઊભું કરી શકે, તે ખરો ખેલાડી છે.

આપણે નાની નાની નિષ્ફળતાઓથી એટલા ક્ષોભ અનુભવીએ છીએ કે ક્યારેય મોટો દાવ લગાવતા જ નથી. એક ઇન્ટરવ્યૂ નબળો જાય કે એક સોદો રદ થાય એટલે માણસ હતાશ થઈ જાય છે. પણ ઇતિહાસ માત્ર એ જ લોકોને યાદ રાખે છે જેમણે સ્ટેડિયમની બહાર દડો ફટકાર્યો હોય. વચ્ચે કેટલી વાર બેટ હવામાં ખાલી વીંઝાયું હતું, એ સ્કોરબોર્ડ યાદ રાખતું નથી.

જે માણસ શૂન્ય પર આઉટ થવાથી ડરે છે, તે ક્યારેય સદી ફટકારી શકતો નથી. મોટો ખેલાડી સરેરાશ નથી સુધારતો, ઇતિહાસ રચે છે.