બાયબેક લૂપ

મોટા ભાગના લોકો પૈસા કમાવા માટે પોતાનો સમય વેચે છે. શરૂઆતમાં આ અનિવાર્ય છે. પણ ખરી રમત ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે તમે કમાયેલા પૈસા વાપરીને તમારો જ સમય પાછો ખરીદો છો. આ ચક્રને 'બાયબેક લૂપ' કહે છે. તમે મહેનત કરો છો, આવક વધે છે. પછી તે આવકમાંથી એવાં કામો બીજાને સોંપો છો જે તમારી ઊર્જા ચૂસી લે છે. પરિણામે તમારો કિંમતી સમય ખાલી થાય છે. એ ખાલી પડેલા સમયમાં તમે વધારે મૂલ્યવાન નિર્ણયો લો છો, જેનાથી આવક ફરી બમણી થાય છે. આ એક સતત ફરતું ચક્ર છે.

આ વિચાર ઉદ્યોગસાહસિક ડેન માર્ટેલે પોતાના પુસ્તક 'બાય બેક યોર ટાઇમ'માં વ્યવસ્થિત રીતે મૂક્યો છે. લોકો ધંધો કે કારકિર્દી મોટી કરવા માટે વધુ કલાકો બળતરા કરે છે. માર્ટેલ કહે છે કે ધંધો મોટો કરવાનો રસ્તો વધુ ગધેડાવૈતરું નથી, પણ સમય પાછો ખરીદવો છે. જો તમે તમારી કલાકની કિંમત કરતાં સસ્તા ભાવે મળતા કામમાં માથું મારશો, તો તમે ખુદ તમારા વિકાસના દુશ્મન બનશો. સમય બચાવવો એ ખર્ચ નથી, રોકાણ છે.

આપણા મધ્યમવર્ગીય સંસ્કારો પૈસા બચાવવાનું શીખવે છે, સમય બચાવવાનું નહીં. આપણે સો રૂપિયા બચાવવા માટે બે કલાક ટ્રાફિકમાં બગાડી શકીએ છીએ, પણ એ બે કલાકમાં કોઈ નવો વિચાર કે મોટો સોદો કરવાની ત્રેવડ ગુમાવી બેસીએ છીએ. માણસ પોતાની જ સફળતાના પાંજરામાં કેદ થઈ જાય છે. કામ વધે એટલે સમય ઘટે. સમય ઘટે એટલે તણાવ વધે. આ છટકબારીમાંથી નીકળવાનો એક જ ઉપાય છે: જાતે બધું કરવાની બીમારી છોડો.

અમદાવાદમાં સ્વતંત્ર લોન અને વીમા એજન્સી ચલાવતા નિલેશભાઈનો દાખલો લો. શરૂઆતમાં તેઓ પોતે ગ્રાહકો શોધતા, ફોર્મ ભરતા અને બેંકના ધક્કા ખાતા. મહિને પચાસ હજાર કમાતા થયા એટલે અટકી ગયા. દિવસના બાર કલાક દસ્તાવેજો ચકાસવામાં અને ગ્રાહકોના ફોન ઉપાડવામાં જતા રહ્યા. પછી તેમણે એક સહાયક રાખ્યો. મહિને વીસ હજાર આપીને ફોર્મ ભરવાનું અને બેંક ક્લિયરન્સનું કામ તેને સોંપ્યું. નિલેશભાઈ પાસે રોજ ચાર કલાક બચ્યા. એ સમયમાં તેમણે મોટી કંપનીઓ અને બિલ્ડરો સાથે સંબંધો બાંધ્યા. છ મહિનામાં તેમની માસિક આવક બે લાખ થઈ ગઈ. વીસ હજાર ખર્ચીને તેમણે લાખો રૂપિયાનો સમય પાછો ખરીદી લીધો હતો.

જે માણસ પૈસા બચાવવા માટે સમય ખર્ચે છે તે આજીવન મજૂર રહે છે, અને જે સમય બચાવવા પૈસા વાપરે છે તે માલિક બને છે.