બાયબેક રેટ

તમારા એક કલાકની સાચી કિંમત કેટલી? મોટા ભાગના લોકો પાસે આનો કોઈ સ્પષ્ટ હિસાબ હોતો નથી. પરિણામે તેઓ એવા કામોમાં દિવસો બગાડે છે જે કોઈ બીજા પાસે સાવ નજીવા ખર્ચે કરાવી શકાતા હતા. ઉદ્યોગસાહસિક ડેન માર્ટેલે પોતાની ચોપડી 'બાય બેક યોર ટાઈમ'માં આ વિચાર આપ્યો છે. એનો સાદો સિદ્ધાંત છે: તમારા વ્યવસાયમાંથી તમે જે ચોખ્ખી કમાણી કરો છો, તેને કામના કુલ કલાકો વડે ભાગો. પછી તે રકમને ચાર વડે ભાગો. આ જે આંકડો આવે, તે તમારો બાયબેક રેટ છે.

જો કોઈ કામ આ રેટ કરતાં ઓછા ખર્ચે બહારથી થઈ શકતું હોય, તો તે તમારે જાતે ક્યારેય ન કરવું જોઈએ. એ કામ બીજાને સોંપીને પોતાનો સમય પાછો ખરીદી લો. ગણિત ચોખ્ખું છે. તમે રૂપિયા બચાવવાની લાલચમાં તમારો એવો કિંમતી સમય બાળી રહ્યા છો, જે નવા નિર્ણયો લેવામાં કે કમાણી વધારવામાં વપરાવો જોઈતો હતો. મધ્યમવર્ગીય માનસિકતા શ્રમની કિંમત શૂન્ય ગણે છે. પણ સમય ક્યારેય મફત હોતો નથી.

અમદાવાદના એક જાણીતા ફિઝિક્સ શિક્ષકનો દાખલો લો. નીટ અને જેઈઈના કોચિંગ ક્લાસ ચલાવે છે. મહિને લાખો રૂપિયા ફી આવે છે. પણ સાહેબ રાત્રે બે કલાક બેસીને વિદ્યાર્થીઓની ટેસ્ટ પેપરની ઝેરોક્ષ જાતે કાઢે છે, એટેન્ડન્સ શીટ બનાવે છે અને ફીની પાવતીઓ ફાડે છે. એમની દલીલ એવી હોય કે બીજાને પગાર આપીએ તો મહિને દસ-બાર હજાર બચી જાય. વાસ્તવમાં એમનો એક કલાક હજારો રૂપિયાનો છે. પેપર ગણવામાં બગડતા બે કલાકમાં તેઓ નવા પ્રશ્નપત્રો બનાવી શક્યા હોત કે વધુ બે બેચ ભણાવી શક્યા હોત.

જે માણસ પોતાના સમયની સાચી કિંમત આંકી શકતો નથી, એ આખી જિંદગી કારકૂન બનીને રહી જાય છે. ધંધો મોટો કરવો હોય કે જિંદગીમાં આગળ વધવું હોય, તમારે સસ્તા કામોની ગુલામીમાંથી મુક્ત થવું પડશે. સમય બચાવવા માટે પૈસા ખર્ચવા એ બગાડ નથી, રોકાણ છે.

રૂપિયા બચાવવા નીકળેલો માણસ છેવટે પોતાનું આયુષ્ય વેચીને પાછો ફરે છે.