ગતિજ ઊર્જા સિદ્ધાંત

સ્થિર ઊભેલા પથ્થરથી કોઈ કાચ તૂટતો નથી. પણ એ જ પથ્થર જ્યારે હાથમાંથી છૂટીને હવામાં વેગ પકડે, ત્યારે તે હથિયાર બની જાય છે. ભૌતિકશાસ્ત્રમાં આને 'એનર્જી ઓફ મોશન' એટલે કે ગતિજ ઊર્જા કહે છે. કોઈ પણ પદાર્થ પોતાની ગતિને કારણે જે તાકાત ધારણ કરે છે, તે આ ઊર્જા છે. વસ્તુનું વજન ગમે તેટલું હોય, જો એમાં ગતિ ઉમેરાય તો તેનો પ્રભાવ અનેક ગણો વધી જાય છે. આ માત્ર વિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકનો નિયમ નથી. આ વ્યાપાર, વ્યવહાર અને માનવજીવનનું પણ નક્કર સત્ય છે.

આ વિચારને વિજ્ઞાન જગતમાં ઓગણીસમી સદીની મધ્યમાં લોર્ડ કેલ્વિન તરીકે ઓળખાતા વિલિયમ થોમસને સ્થાપિત કર્યો હતો. તેમણે પદાર્થની ગતિ અને તેની કાર્યક્ષમતા વચ્ચેનો સંબંધ વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત કર્યો. સમય જતાં આ ભૌતિક સિદ્ધાંત મેનેજમેન્ટ અને બિઝનેસ વિચારધારાનો પાયો બની ગયો. મોમેન્ટમ વિનાની કંપની ગમે તેટલી ધનાઢ્ય હોય, તોય તે ધીમે ધીમે કાળગ્રસ્ત થઈ જાય છે.

આ ખ્યાલ આપણને ચેતવે છે કે જડતા હંમેશાં પતનની શરૂઆત છે. વ્યવસાયમાં ઘણા લોકો એવા વહેમમાં રાચે છે કે તેમની પાસે પુષ્કળ મૂડી અને મોટો ઈતિહાસ છે, એટલે તેઓ સુરક્ષિત છે. વાસ્તવિકતા એ છે કે બજારમાં ઊભેલા હોવું પૂરતું નથી. સતત સક્રિય રહેવું પડે છે. જે કંપની કે વ્યક્તિ દોડતી રહે છે, તેને અટકાવવા સામેવાળાએ બમણો જોર કરવો પડે છે. જ્યારે સ્થિર પડેલી સિસ્ટમને તોડવા માટે એક નાનકડો ફટકો પણ પૂરતો સાબિત થાય છે.

આપણા ભારતીય ટેલિકોમ ક્ષેત્ર તરફ નજર નાખો. વર્ષો જૂની સરકારી કે ખાનગી કંપનીઓ પોતાની જંગી મિલકતો, વિશાળ ટાવરો અને કાગળ પરના અબજો રૂપિયાના નેટવર્ક સાથે આળસુ બનીને બેઠી હતી. ત્યારે એક નવો ખેલાડી આવ્યો. તેણે સસ્તા ડેટા અને આક્રમક યોજનાઓ સાથે એવો પ્રચંડ વેગ પકડ્યો કે જૂના દિગ્ગજો પોતાની જગ્યા પરથી હલી ગયા. દાયકાઓથી જામી ગયેલી પેઢીઓ પાસે વજન હતું, પણ નવા આગંતુક પાસે અનિવાર્ય ગતિ હતી. વજન કરતાં વેગ હંમેશાં વધારે વિધ્વંસક સાબિત થાય છે.

આળસમાં સડતી તિજોરી કરતાં ચાલતી ગાડીમાં બેઠેલો સામાન્ય માણસ વધુ શક્તિશાળી હોય છે; ગતિ જ અસલ સત્તા છે.