લેવલ ૧૦ મીટિંગ

મોટા ભાગની ધંધાકીય મીટિંગો સમયની હત્યા છે. લોકો ભેગા થાય છે, ચા પીવે છે, એકબીજાની ભૂલો ગણાવે છે અને દોઢ કલાક પછી કશું જ નક્કી કર્યા વગર ઊભા થઈ જાય છે. અમેરિકન બિઝનેસ લેખક જીનો વિકમેને આ રોગનો સચોટ ઈલાજ આપ્યો. એમણે પોતાના 'ટ્રેક્શન' પુસ્તકમાં એન્ટરપ્રિન્યોરિયલ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ (ઈઓએસ) હેઠળ એક ચોક્કસ માળખું રજૂ કર્યું: લેવલ ૧૦ મીટિંગ. નામનો અર્થ સાદો છે. અઠવાડિયે એક વાર મળો અને બેઠક એટલી શિસ્તબદ્ધ હોવી જોઈએ કે અંતે દરેક ભાગીદાર તેને દસમાંથી દસ માર્ક્સ આપે.

આ કોઈ ગપ્પા મારવાની સભા નથી. આનો સમય એકદમ પાકો હોય છે: બરાબર ૯૦ મિનિટ, ન એક મિનિટ ઓછી, ન વધારે. દર અઠવાડિયે એક જ વારે અને એક જ સમયે. શરૂઆત પાંચ મિનિટના સારા સમાચારથી થાય. પછી સ્કોરકાર્ડ તપાસાય, કંપનીના ત્રિમાસિક લક્ષ્યોની સમીક્ષા થાય અને ગ્રાહક કે કર્મચારીના તાજા પ્રતિસાદ લેવાય. આ બધું પંદરેક મિનિટમાં પતી જાય. એ પછી મીટિંગનો અસલી આત્મા શરૂ થાય છે: સમસ્યાઓનો નિકાલ. ૬૦ મિનિટ માત્ર ત્રણ ક્રિયાઓ માટે અનામત રહે છે—આઈડેન્ટિફાય, ડિસ્કસ અને સોલ્વ. પ્રશ્નને ઓળખો, ચર્ચો અને ઉકેલો.

સુરતના કાપડ બજારમાં કે મહિધરપુરાના હીરાના વેપારમાં જુઓ. પેઢીઓમાં બેઠકો કેવી રીતે થાય છે? મોટા શેઠ ગાદી પર બેઠા હોય, દલાલો અંદર-બહાર થતા હોય અને કારીગરોની ફરિયાદો વચ્ચે હિસાબ ચાલતો હોય. જો પેમેન્ટ અટવાયું હોય કે માલ રિજેક્ટ થયો હોય, તો બધા એકબીજા પર દોષનો ટોપલો ઢોળે છે. મૂળ ખામી પ્રોડક્શનમાં છે કે ડિલિવરીમાં, એ શોધવાને બદલે અહમના સંઘર્ષો ચાલે છે. લેવલ ૧૦ મીટિંગ આવા વ્યાપારીઓને સીધા પાટે ચડાવે છે. ત્યાં ભાવુક થવાની છૂટ નથી. જે પ્રશ્ન છે તે સીધો બોર્ડ પર લખાય છે અને ઉકેલ નક્કી થયા વિના વાત આગળ વધતી નથી.

આ પદ્ધતિની તાકાત એની ક્રૂર પારદર્શિતામાં છે. છેલ્લી પાંચ મિનિટમાં મીટિંગ પૂરી થાય ત્યારે આગામી સાત દિવસમાં કોણે શું કામ પૂરું કરવાનું છે એની યાદી તૈયાર હોય છે. કોઈ બહાનાબાજી નહીં, કોઈ ગોળ-ગોળ વાતો નહીં. મીટિંગમાંથી બહાર નીકળતી વખતે દરેક સભ્ય મીટિંગને ૧ થી ૧૦ વચ્ચે રેટિંગ આપે છે. જો રેટિંગ આઠથી ઓછું આવે, તો પૂછવામાં આવે છે કે સમય ક્યાં બગડ્યો? ધંધો ચલાવવો એ કળા નથી, પ્રક્રિયા છે. અને શિસ્ત વિનાની કોઈ પણ પ્રક્રિયા આખરે અરાજકતામાં જ પરિણમે છે.

જે મીટિંગમાં કોઈ નિર્ણય નથી લેવાતો, એ મીટિંગ નથી પણ સામૂહિક આળસનું સત્તાવાર પ્રદર્શન છે.