સ્મરણસભાના સદ્ગુણો

તમારા બાયોડેટામાં શું લખ્યું છે? ડિગ્રીઓ, કંપનીના હોદ્દા, બેંક બેલેન્સ અને સોશિયલ મીડિયાના ફોલોઅર્સ. આ બધું તમે દુનિયા સામે સાબિત કરવા માટે ભેગું કર્યું છે. પણ જ્યારે માણસ મરી જાય છે અને સ્મશાન કે પ્રાર્થનાસભામાં લોકો ભેગા થાય છે, ત્યારે કોઈ તેનો પગાર કે ટર્નઓવર યાદ નથી કરતું. ત્યાં લોકો વાત કરે છે કે તે માણસ દયાળુ હતો કે નહીં, વચનનો પાકો હતો કે નહીં, સંકટમાં કોઈની પડખે ઊભો રહ્યો હતો કે નહીં. આ જ ફર્ક છે બાયોડેટાના ગુણો અને સ્મરણસભાના સદ્ગુણો વચ્ચે.

આ વિચાર અમેરિકન પત્રકાર ડેવિડ બ્રુક્સે પોતાના પુસ્તક ધ રોડ ટુ કેરેક્ટરમાં લોકપ્રિય બનાવ્યો. તેમણે યહૂદી ચિંતક જોસેફ સોલોવેઇચિકના વિચારો પરથી આ ભેદ તારવ્યો હતો. માણસ આખી જિંદગી રેઝ્યુમે સજાવવામાં ખર્ચી નાખે છે. પણ માણસાઈનું સાચું વજન અંતિમ વિદાય વખતે જ મપાય છે.

આપણે એવી દુનિયામાં જીવીએ છીએ જે બાહ્ય સફળતાને પૂજે છે. તમે કેટલા બંગલા બનાવ્યા તે રોજ દેખાય છે, પણ તમે કેટલા સ્વાર્થી છો તે ઢંકાયેલું રહે છે. બાયોડેટાના ગુણો સ્પર્ધા જીતાડે છે, જ્યારે સ્મરણસભાના સદ્ગુણો અંદરની શાંતિ આપે છે. તકલીફ એ છે કે આપણું શિક્ષણ અને આપણું બજાર ફક્ત પહેલા પ્રકારના ગુણો શીખવે છે.

આઝાદીની લડતના ઇતિહાસમાં આ વાત સ્પષ્ટ દેખાય છે. ૧૯૪૭માં ભારતમાં સેંકડો રજવાડાં હતાં. કેટલાય રાજાઓ પાસે અબજોની સંપત્તિ, હીરાજડિત મુગટ અને લંડનથી મંગાવેલી ગાડીઓ હતી. તેમની પાસે ભવ્ય રેઝ્યુમે હતો. બીજી તરફ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ હતા. તેમની પાસે કોઈ અંગત જાગીર નહોતી, બેંક એકાઉન્ટમાં કોઈ મોટી રકમ નહોતી. પણ જ્યારે રજવાડાં વિલીન કરવાનો સમય આવ્યો, ત્યારે રાજાઓનો વૈભવ ઇતિહાસના પાનામાં ધૂળ બની ગયો. લોકો સરદારની અડગતા, પ્રામાણિકતા અને દેશ પ્રત્યેના સમર્પણને યાદ રાખે છે. રાજાઓ પાસે બાયોડેટા હતો, સરદાર પાસે સ્મરણસભાના ગુણો હતા.

જિંદગી આખી જે કાગળ પર શણગારી, એ કાગળ ચિતા પર સાથે નથી આવવાનો.