એક્સ્ટ્રીમ પ્રોગ્રામિંગ

કોઈ કામ કરવાની એક પદ્ધતિ ઉપયોગી સાબિત થાય, તો તેને સીધી ચરમસીમા પર લઈ જવી. આ વિચાર સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટમાંથી આવ્યો છે. સાઈઠના દાયકામાં બધું અગાઉથી નક્કી કરીને વર્ષો પછી પરિણામ આપવાનો રિવાજ હતો. કેન્ટ બેકે ૧૯૯૦ના દાયકામાં આ ઢીલાશ તોડી અને 'એક્સ્ટ્રીમ પ્રોગ્રામિંગ' નામ આપ્યું. સિદ્ધાંત સ્પષ્ટ હતો: જો ટેસ્ટિંગ સારું છે, તો દરેક ક્ષણે ટેસ્ટ કરો. જો ક્લાયન્ટનો ફીડબેક જરૂરી છે, તો તેને દર મહિને નહીં પણ દર અઠવાડિયે ટેબલ પર બેસાડો. જો બે લોકો મળીને ભૂલો સુધારી શકે, તો સાથે બેસીને જ કામ કરો.

આ મોડેલ માત્ર કોમ્પ્યુટર માટે નથી, કોઈપણ જટિલ કામ માટે છે. મોટાભાગના પ્રોજેક્ટ્સ પ્લાનિંગના ભાર નીચે દબાઈને મરી જાય છે. લોકો પહેલાં કાગળ પર સ્વર્ગ રચે છે અને બે વર્ષ પછી જ્યારે વાસ્તવિકતા સામે આવે છે ત્યારે બધું તૂટી પડે છે. એક્સ્ટ્રીમ પ્રોગ્રામિંગ પ્લાનિંગની આરતી ઉતારવાને બદલે ઝડપી ભૂલો સ્વીકારે છે. ટૂંકા ગાળામાં નાનું કામ પૂરું કરવું, તેને જાહેરમાં ચકાસવું અને જો ભૂલ હોય તો તરત બદલવું.

આપણું સરકારી તંત્ર આ વિચારનું બરાબર ઊંધું સ્વરૂપ છે. કલેક્ટર કચેરી કે સચિવાલયમાં એક ફાઈલ બને ત્યારે બાબુઓ છ મહિના સુધી નિયમોના મુસદ્દા ઘડે છે. કોઈ સરકારી યોજના જાહેર થાય તે પહેલાં સો મીટિંગો થાય. જ્યારે જમીન પર કામ શરૂ થાય ત્યારે ખબર પડે કે અરજીનું ફોર્મ જ ખેડૂત સમજી શકતો નથી. બાબુશાહી આખી પ્રક્રિયા પૂરી થયા પછી નિષ્ફળતા કબૂલે છે, કારણ કે તેમની પાસે 'ઇન્ક્રિમેન્ટલ' સુધારાની કોઈ વ્યવસ્થા નથી. જો બાબુઓએ એક્સ્ટ્રીમ વિચાર અપનાવ્યો હોત, તો તેમણે આખા રાજ્ય પર યોજના થોપવાને બદલે એક જ તાલુકામાં સાત દિવસ માટે અજમાવી જોઈ હોત.

આ મોડેલનું જોખમ એ છે કે તે માણસને સતત એલર્ટ રાખે છે. આમાં આરામની ક્ષણો ઓછી અને સતત પરિણામો આપવાની ફરજ વધુ હોય છે. પણ આળસુ આયોજન કરતાં સક્રિય ભૂલ હજાર ગણી સારી છે. જે લોકો કાગળ પર ભવિષ્ય સુરક્ષિત કરવાનો દાવો કરે છે, તેઓ સામાન્ય રીતે છેતરાય છે.

લાંબી યોજનાઓ આળસુ લોકોનું બહાનું છે; અસલી શક્તિ રોજ બપોરે કામ સુધારી લેવામાં છે.