અત્યંત પારેટો

વિલ્ફ્રેડો પારેટોનો જૂનો નિયમ જાણીતો છે: વીસ ટકા કામ એંસી ટકા પરિણામ આપે છે. મોટા ભાગના લોકો આટલું વાંચીને અટકી જાય છે. પણ જો તમે એ વીસ ટકામાંથી પણ ફરી વીસ ટકા કાઢો તો? અને એમાંથી પણ પાછા વીસ ટકા તારવો તો? આ છે અત્યંત પારેટોનો સિદ્ધાંત. ગમે તેટલા જટિલ માળખામાંથી છેવટે માત્ર એક જ કેન્દ્રીય બાબત શોધી કાઢવાની આ રીત છે. બાકી બધું ફક્ત ઘોંઘાટ છે.

આ વિચાર ગેરી કેલર અને જે પપાઝાનના પુસ્તક ધ વન થિંગ (૨૦૧૩)માંથી લોકપ્રિય બન્યો. તેમણે દલીલ કરી કે પારેટોના નિયમને એક વાર વાપરીને સંતોષ ન મનાય. જ્યાં સુધી તમારી પાસે કરવા યોગ્ય એકમાત્ર સૌથી નિર્ણાયક કામ ન વધે, ત્યાં સુધી આ ફિલ્ટર વારંવાર ચલાવતા રહો. દરેક બાબત સમાન મહત્વની હોતી નથી. આપણી આળસ એ છે કે આપણે બધી જવાબદારીઓને એક જ ત્રાજવે તોળીએ છીએ.

જીવનમાં મુશ્કેલી એ નથી કે કામ વધુ છે. ખરી મુશ્કેલી એ છે કે આપણે બધું જ કરવા નીકળીએ છીએ. દસ પ્રાથમિકતાઓ રાખવી એટલે એક પણ પ્રાથમિકતા ન હોવી. જ્યારે તમે સૌથી વજનદાર એક જ બિંદુ પર આખી શક્તિ કેન્દ્રિત કરો છો, ત્યારે બાકીની નાની સમસ્યાઓ આપમેળે ઉકેલાઈ જાય છે અથવા અપ્રસ્તુત બની જાય છે. પરિણામ મેળવવાનો આ સૌથી ક્રૂર પણ અસરકારક શોર્ટકટ છે.

ભારતના ઇતિહાસમાંથી આઝાદીની લડત જુઓ. ઓગણીસો બેતાલીસમાં ગાંધીજીએ 'હિંદ છોડો' આંદોલન છેડ્યું ત્યારે સેંકડો નાની-મોટી સામાજિક કે આર્થિક ફરિયાદો બાજુ પર મૂકી દીધી. માત્ર એક જ માગણી રાખી: અંગ્રેજો, ભારત છોડો. દેશી રજવાડાંઓના વિલીનીકરણ વખતે સરદાર પટેલે પણ આ જ વલણ અપનાવ્યું. પાંચસોથી વધુ રિયાસતો સાથે હજાર શરતોની ચર્ચા ન કરી, ફક્ત સહી માંગી: 'ભારત સંઘમાં જોડાવો.' એ એક નિર્ણયે આખા નકશાનું ભવિષ્ય બદલી નાખ્યું.

સામાન્ય માણસ સો નાની બાબતો સાચવવામાં અટવાય છે, કારણ કે એને અસલ કામથી ડર લાગે છે. જો તમે તમારા આખા દિવસમાંથી ફક્ત એક સૌથી મોટી અડચણ હટાવી દો, તો બાકીના વીસ પ્રશ્નોનો અંત આપોઆપ આવી જશે. બધું મહત્વનું નથી હોતું.

જે માણસ બધું સંભાળવા જાય છે તે અંતે કશું સિદ્ધ કરતો નથી; ખરી તાકાત એ એક દોરો ખેંચવામાં છે જે આખો ગૂંચવડો ખોલી નાખે.