કલ્પના સાક્ષાત્કાર સિદ્ધાંત

કેવળ હકારાત્મક વિચાર કરવાથી પરિણામ નથી મળતું. આ વાત સેલ્ફ-હેલ્પના ગુરુઓને કદાચ ન ગમે, પણ મનોવિજ્ઞાનનો નક્કર નિયમ છે. જ્યારે તમે તમારી સફળતાની મીઠી કલ્પનાઓમાં ખોવાઈ જાઓ છો, ત્યારે મગજ છેતરાઈ જાય છે. એ માની લે છે કે તમે લક્ષ્ય સુધી પહોંચી ગયા છો. પરિણામે, શરીરમાં એડ્રેનાલિન ઘટે છે, બ્લડ પ્રેશર નીચું આવે છે અને કામ કરવાની સાચી ઊર્જા મરી પરવારે છે. માત્ર સપના જોવાથી આળસ પેદા થાય છે. આ કલ્પના સાક્ષાત્કાર સિદ્ધાંતનું મૂળ સત્ય છે.

આ વિચાર મનોવૈજ્ઞાનિક ગેબ્રિએલે ઓટ્ટિન્જેન દ્વારા વ્યવસ્થિત રીતે રજૂ થયો. એમણે સાબિત કર્યું કે ઇચ્છા પૂરી કરવા માટે માત્ર સપનું જોવું પૂરતું નથી. તેની સાથે કડવી વાસ્તવિકતાની દીવાલ પણ અથડાવવી પડે. જેને તેઓ 'મેન્ટલ કોન્ટ્રાસ્ટિંગ' કહે છે. એક તરફ તમારી ઊંચી આકાંક્ષા અને બીજી તરફ રસ્તામાં આવનારી સાચી મુશ્કેલીઓ. બંનેને સામસામે રાખો ત્યારે જ મગજને ખબર પડે છે કે હજી ઘણું દોડવાનું બાકી છે.

આ વાત સમજવી કેમ જરૂરી છે? કારણ કે અડધાથી વધુ લોકો 'વિઝ્યુઅલાઈઝેશન'ના નશામાં નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે. મન મીઠી જીત માણી લે છે, જ્યારે હાથ-પગ ખાલી બેઠા હોય છે. જ્યાં સુધી તમે વચ્ચે આવનારા અવરોધોનો હિસાબ નથી માંડતા, ત્યાં સુધી તમારી કોઈ યોજના કાગળ પરથી જમીન પર ઊતરતી નથી. આ સિદ્ધાંત માત્ર ખાલી ઉત્સાહ વેચતા લોકોને મોઢા પર તમાચો મારે છે.

હરિયાણાના એક ગામડાના અખાડામાં કુસ્તી લડતા રમેશને જુઓ. જો રમેશ દિવસ-રાત ફક્ત ઓલિમ્પિકના પોડિયમ પર ઊભા રહેવાની અને મેડલ ગળામાં પહેરવાની કલ્પનાઓ જ કરતો રહેશે, તો એ પહેલી ટ્રાયલમાં જ બહાર ફેંકાઈ જશે. તેને ખબર હોવી જોઈએ કે વજન ઘટાડવા માટે સવારે ૦૪:૦૦ વાગ્યે ભૂખ્યા પેટે દોડવું પડશે, ઘૂંટણના જૂના દુખાવા સાથે લડવું પડશે અને સામે સો કિલોનો હરીફ દાવ અજમાવશે ત્યારે શ્વાસ ફૂલશે. જ્યારે એ આ અડચણોને કલ્પના સાથે જોડે છે, ત્યારે જ એ મેટ પર ટકી શકે છે.

આંખો મીંચીને મહેલ બનાવવો સહેલો છે, પણ એમાં રહેવા માટે પથ્થર ઊંચકવાની તાકાત જોઈએ.