છેતરપિંડીનો વિરોધાભાસ

સિસ્ટમ જેટલી કડક, મુશ્કેલી એટલી મોટી. આધુનિક બેન્કિંગ અને સાયબર સુરક્ષામાં આ એક અજીબ કોયડો છે. ચોરી રોકવા માટે તમે સુરક્ષાની દીવાલ એટલી ઊંચી કરી દો છો કે પ્રમાણિક માણસ અંદર આવી જ ન શકે. આ વિચાર બિઝનેસ અને ટેકનોલોજીના વર્તુળોમાં 'ફ્રોડ પેરાડોક્સ' તરીકે ઓળખાય છે. તેનો ચોક્કસ જનક કોણ હતો તે ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું નથી, પણ ફિનટેક દુનિયાની આ બહુ કડવી વાસ્તવિકતા છે. કંપનીઓ કૌભાંડો રોકવા માટે જાતજાતના વેરિફિકેશન, ઓટીપી અને પાસવર્ડના પહાડો ઊભા કરે છે. પરિણામ ઊંધું આવે છે.

ખરો ગઠિયો આ બધી દીવાલો કૂદી જવાનો નવો રસ્તો શોધી લે છે, જ્યારે સાચો ગ્રાહક ગૂંગળાઈને બહાર નીકળી જાય છે. છેતરપિંડી અટકાવવાના પ્રયાસમાં ધંધો જ મરી પરવારે છે. લુચ્ચાઓ સિસ્ટમની બારીકીઓનો અભ્યાસ કરે છે, જ્યારે સામાન્ય નાગરિક ટેકનોલોજી સામે લાચાર બની જાય છે. સુરક્ષાના નામે ઊભી કરેલી આ અગવડ છેવટે વ્યાપારને એવા નુકસાન તરફ ધકેલે છે, જે કદાચ નાનીમોટી છેતરપિંડી કરતાં પણ મોટું હોય છે.

આ વાત અમેરિકા કે કેનેડામાં બેઠેલા એનઆરઆઈ ગુજરાતીઓને પૂછો. ન્યૂ જર્સીમાં રહેતા કિરીટભાઈ વડોદરામાં પોતાની જમીન વેચીને આવેલા રૂપિયા પોતાના એનઆરઇ ખાતામાંથી ટ્રાન્સફર કરવા બેસે છે. બેન્કની સિસ્ટમ તરત જ લાલ ઝંડી બતાવે છે. વિદેશી આઈપી એડ્રેસ, મોટો વ્યવહાર અને નવો ડિવાઇસ જોઈને બેન્કનું અલ્ગોરિધમ એમને શંકાસ્પદ માને છે. ત્રણ જાતના ઓટીપી, પાસપોર્ટની સેલ્ફી, ઇમેઇલ કન્ફર્મેશન અને છેલ્લે એકાઉન્ટ લોક. કિરીટભાઈ અઠવાડિયા સુધી કસ્ટમર કેરમાં ફોન જોડીને માથું કૂટે છે. બીજી તરફ, સાઇબર માફિયાઓ એ જ બેન્કના નકલી સર્વર ઊભા કરીને અસલી ચોરી પતાવી દે છે.

અતિશય અવિશ્વાસ હંમેશાં સારા સંબંધો અને સારા વ્યાપારને ભરખી જાય છે. જ્યારે તમે દરેક ગ્રાહકને પહેલેથી જ ચોર માનીને વ્યવહાર શરૂ કરો છો, ત્યારે પ્રમાણિક માણસ તમારી દુકાન છોડી દે છે. ચોર તો છિદ્ર શોધી જ લેશે, પણ ગ્રાહક કાયમ માટે ખોવાઈ જશે.

ચોકીદાર એટલો કડક રાખ્યો કે ઘરમાં ચોર ન પેઠા, પણ મહેમાનોએ આવવાનું કાયમ માટે બંધ કરી દીધું.