દેડકા જેવો જાન્યુઆરી

નવા વર્ષની પહેલી તારીખે માણસ દેવદૂત બનવાના સોગંદ ખાય છે. ડાયરીના નવા પાના પર જીમ, ડાયેટ અને વહેલા ઊઠવાની યોજનાઓ અક્ષરશઃ છપાઈ જાય છે. પણ આ ઉત્સાહ દેડકાના કૂદકા જેવો હોય છે. ઊંચો કૂદકો, પણ ક્ષણિક. જમીન પર પટકાવું અનિવાર્ય છે. અંગ્રેજી બિન-સાહિત્યિક જગતમાં આ શબ્દનો ચોક્કસ ઉદ્ભવ ક્યાંથી થયો તે સ્પષ્ટ નથી. પણ તેનો અર્થ સાદો છે: વર્ષની શરૂઆતમાં કૂદી પડવું, કાદવમાંથી બહાર નીકળવાના ફાંફા મારવા અને ફેબ્રુઆરી આવતાં સુધીમાં પાછા ઠંડા પાણીમાં બેસી જવું.

આ આખો તમાશો વાસ્તવિકતાથી ભાગવાનો છે. લોકો માને છે કે કેલેન્ડર બદલાય એટલે ચરિત્ર બદલાઈ જશે. મગજ એટલું સસ્તું નથી. એકાએક લીધેલા મોટા નિર્ણયો શરીર અને મનની ક્ષમતાથી બહાર હોય છે. શરૂઆતના પંદર દિવસ માણસ હાંફી જાય છે. તેને લાગે છે કે તે બદલાઈ ગયો છે. વાસ્તવમાં તે માત્ર એક મોટો કૂદકો મારીને થાકી રહ્યો હોય છે. શિસ્ત ધીમી અને નીરસ પ્રક્રિયા છે. કૂદકા મારવાથી કોઈ સાધક બનતું નથી.

કોઈપણ સરકારી કે ખાનગી હોસ્પિટલની બહાર ડાયાબિટીસ કે બ્લડપ્રેશરની ઓપીડી જુઓ. જાન્યુઆરીની શરૂઆતમાં અચાનક પચાસ વર્ષના કાકાઓ દોડવા નીકળી પડે છે. ડૉક્ટરે ચેતવણી આપી હોય એટલે ઉત્સાહનો ઉભરો આવે. રોજ સવારે પાંચ વાગ્યે વોકિંગ ટ્રેક પર ધબકારા વધારી મૂકે. ખાંડ, ઘી અને ગાંઠિયા રાતોરાત બંધ. શરીરને આ આંચકો પચતો નથી. વીસમી જાન્યુઆરી સુધીમાં ઘૂંટણ પકડાય છે, કમર લચકાઈ જાય છે અથવા તો થાકને લીધે પથારીમાંથી ઊઠાતું નથી. ફેબ્રુઆરીમાં એ જ કાકા ફરી ડૉક્ટરની કેબિનમાં જૂના રિપોર્ટ અને નવી ગોળીઓ સાથે બેઠા હોય છે.

પરિવર્તનનો સાચો રસ્તો દેડકા જેવો નથી હોતો. કૂદવા કરતાં ચાલવું વધારે અઘરું છે, કારણ કે ચાલવામાં સાતત્ય જોઈએ છે. જાન્યુઆરી મહિનો લોકોને અહંકાર આપે છે કે તેઓ નવી શરૂઆત કરી રહ્યા છે. પણ છેવટે તો ઊર્જાનો બગાડ જ થાય છે. જો તમારો સંકલ્પ આખા વર્ષનો ભાર ઉપાડી ન શકે, તો એ સંકલ્પ નહોતો, માત્ર એક મોસમી કૂદકો હતો.

મોટો કૂદકો મારીને હાંફી જવું એ પરાક્રમ નથી, મૂર્ખામી છે.