પરફેક્ટ નહીં, પૂરતા મા-બાપ

સંપૂર્ણ બનવાની ઘેલછા એક માનસિક બીમારી છે. ખાસ કરીને જ્યારે તે વાલીપણામાં ઘૂસે છે. બાળકના જન્મ સાથે જ આજના મા-બાપ પ્રોજેક્ટ મેનેજર બની જાય છે. તેને ક્યારેય કોઈ તકલીફ ન પડવી જોઈએ, તેનું એક પણ આંસુ ન પડવું જોઈએ, તેને શ્રેષ્ઠ જ મળવું જોઈએ. આ અવાસ્તવિક દોડ બાળક અને મા-બાપ બંનેને અંદરથી ખતમ કરી નાખે છે. સામે છેડે સાચો રસ્તો એ છે કે તમે સંપૂર્ણ નહીં, માત્ર ‘પૂરતા સારા’ બનો.

આ વિચાર બ્રિટિશ મનોવિશ્લેષક ડોનાલ્ડ વિનિકોટે ૧૯૫૩માં આપ્યો હતો. એમણે શબ્દ વાપર્યો: 'ગુડ-ઇનફ પેરેન્ટ'. એમની દલીલ સાદી પણ અણીદાર હતી. બાળકના પ્રારંભિક દિવસોમાં માએ તેની દરેક જરૂરિયાત તાત્કાલિક પૂરી કરવી પડે છે. પણ જેમ બાળક મોટું થાય, માએ જાણીજોઈને થોડી નિષ્ફળતા દાખવવી પડે છે. તેની દરેક માગણી તાબડતોબ પૂરી ન થાય તે જરૂરી છે. બાળક થોડી અગવડ વેઠે, થોડી રાહ જુએ, થોડી હતાશા સહન કરે તો જ તે વાસ્તવિક દુનિયા માટે તૈયાર થાય છે.

આજના ઇન્સ્ટાગ્રામ અને વૉટ્સએપના જમાનામાં આ સિદ્ધાંત દવા જેવો છે. સોશિયલ મીડિયા પર સવારથી સાંજ સુધી આદર્શ પેરેન્ટિંગના વીડિયો વહેતા રહે છે. બાળકને કેવી રીતે ખવડાવવું, કઈ ઉંમરે કઈ ભાષા શીખવવી, તેના રૂમની સજાવટ કેવી રાખવી તેના પ્રદર્શનો ચાલે છે. વૉટ્સએપ ફેમિલી ગ્રૂપમાં બીજાનાં બાળકોના કથિત પરાક્રમો જોઈને મા-બાપ અપરાધભાવથી પીડાય છે. તેમને લાગે છે કે પોતે ક્યાંક ઊણા ઊતર્યા છે. પરિણામે તેઓ બાળક પર વધુ પડતું ધ્યાન આપે છે. આ અતિ-સંભાળ બાળકને નબળું અને પરાધીન બનાવે છે.

જે ઘરમાં બાળકને ક્યારેય ના સાંભળવા નથી મળતી, તે બાળક બહારની દુનિયામાં પહેલી જ અડચણે તૂટી પડે છે. બગીચામાં કાદવમાં રમવું, રમકડું તૂટી જાય ત્યારે જાતે રડીને શાંત થવું, કે મનપસંદ વાનગી ન બને ત્યારે થાળીમાં જે છે તે મૂંગા મોઢે ખાઈ લેવું—આ કોઈ ત્રાસ નથી, જીવનની તાલીમ છે. પૂરતા સારા મા-બાપ પ્રેમ પૂરો આપે છે, પણ દુનિયાના આંચકાઓ સામે ઢાલ બનીને કાયમ ઊભા રહેતા નથી.

જે મા-બાપ બાળક માટે દુનિયા સુંવાળી બનાવવાની જીદ પકડે છે, તેઓ આખરે બાળકને જ કાચનું બનાવી દે છે.