મહાન માનસિક થાક

આ કોઈ સામાન્ય આળસ નથી. શરીર સાજુંનરવું હોય, છતાં મગજ સતત ભરેલું લાગે. ઊંઘ પૂરી થાય પણ તાજગી ન મળે. આજના જમાનામાં વ્યક્તિગત થાક હવે સામાજિક રોગચાળો બની ગયો છે. સ્માર્ટફોનનાં નોટિફિકેશન, ઓફિસના અંતહીન ઈમેઈલ અને સતત કંઈક સાબિત કરવાની હોડ—આ ત્રણેયે ભેગા મળીને માણસના મગજને ચારેય તરફથી ઘેરી લીધું છે. આ અવસ્થાને સમકાલીન ચિંતકો 'ગ્રેટ ઓવરવેલ્મ' કહે છે.

આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ નથી. પણ આ વિચાર આપણી સદીની સૌથી કડવી વાસ્તવિકતા છે. જૂના જમાનામાં કામ પત્યા પછી સાંજ પડતી અને માણસ થંભી જતો. હવે કામ ક્યારેય પૂરું થતું નથી. ટેક્નોલોજીએ આપણને કનેક્ટેડ કર્યા, પણ આરામ કરવાની આપણી કુદરતી ક્ષમતા છીનવી લીધી. મગજને ક્યારેય ખાલી રહેવાનો અવકાશ મળતો નથી.

આ માનસિક થાક માણસને અંદરથી બહેર મારી દે છે. તમે નિર્ણયો લેવામાં થાકી જાઓ છો, સંબંધોમાં ચિડાઈ જાઓ છો અને કશું નવું શીખવાની ભૂખ મરી જાય છે. સૌથી મોટી કરુણતા એ છે કે માણસ આ થાકમાંથી બચવા જે રસ્તા શોધે છે, તે પણ તેને વધુ થકવી નાખે છે. શાંતિ મેળવવા જતાં નવો ઘોંઘાટ વહોરી લેવાય છે.

આપણો પ્રવાસ ઉદ્યોગ આનું જીવતુંજાગતું ઉદાહરણ છે. કોઈ અમદાવાદી પરિવાર હિમાચલ કે ગોવા ફરવા જાય છે. હેતુ મન શાંત કરવાનો હોય છે. પણ ત્યાં પહોંચીને આરામ કરવાને બદલે પંદર જગ્યાઓ જોવાનું ટાઈમટેબલ બને છે. સવારે છ વાગ્યે ઊઠીને તૈયાર થવું, ફોટા પાડીને સોશિયલ મીડિયા પર મૂકવા અને લાઈક્સ ગણવી. પહાડની ખામોશી માણવાને બદલે મોબાઈલના નેટવર્ક પાછળ દોડવું. પાંચ દિવસની રજાઓ પૂરી કરીને ઘેર પાછા ફરે ત્યારે તેઓ વધારે અધમૂવા થઈ ગયા હોય છે. રજાઓમાંથી સાજા થવા માટે ફરી એક રજા જોઈએ.

જે સમાજ શાંત બેસી રહેવાને ગુનો ગણે છે, તેનું આખું અસ્તિત્વ છેવટે થાકનું પ્રદર્શન બની જાય છે.