ગ્રિટ સ્કેલ

તમારી બુદ્ધિ કેટલી તીક્ષ્ણ છે તેનાથી દુનિયાને બહુ ફરક પડતો નથી. ટેલેન્ટ માત્ર શરૂઆત છે. પસ્તાળ ત્યારે પડે છે જ્યારે ઉત્સાહનો પહેલો ઉભરો શમી જાય. આ જ વિચારને મનોવિજ્ઞાનમાં ‘ગ્રિટ સ્કેલ’ કહે છે. અમેરિકન મનોવૈજ્ઞાનિક એન્જેલા ડકવર્થે આ માપદંડ આપ્યો. તેમણે સાબિત કર્યું કે લાંબા ગાળાના ધ્યેય માટે સતત વળગી રહેવાની જીદ અને ધીરજ, તમારા આઈક્યુ કે વારસાગત આવડત કરતાં હજાર ગણી વધુ નિર્ણાયક છે.

આ કોઈ રહસ્યમય આધ્યાત્મિક ગુણ નથી. ગ્રિટ સ્કેલ મૂળભૂત રીતે બે બાબતો માપે છે: એક, તમારા રસની સાતત્યતા અને બે, તમારા પ્રયાસોની દ્રઢતા. મોટાભાગના માણસો કોઈ નવો પ્રોજેક્ટ શરૂ કરે ત્યારે અતિશય ઉત્સાહી હોય છે. છ મહિના પછી એ જ પ્રોજેક્ટ બોરિંગ લાગે એટલે છોડી દે છે. જે માણસ બોરિંગ સમયગાળામાંથી પણ દાંત ભીંસીને પસાર થઈ શકે છે, તેનો સ્કોર આ સ્કેલ પર ઊંચો આવે છે. બુદ્ધિશાળી લોકો ઘણીવાર વહેલા હારી જાય છે કારણ કે તેમને બાળપણથી બધું સરળતાથી મળવાની આદત હોય છે.

ભારતીય ઉદ્યોગજગતમાં આ સ્કેલનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ સન ફાર્મા કે અરવિંદ મિલ્સ જેવી કંપનીઓના સર્જનમાં દેખાય છે. જ્યારે દિલીપ સંઘવીએ વાપીમાં બે-ચાર દવાઓથી શરૂઆત કરી ત્યારે તેમની પાસે કોઈ અબજોનું વેન્ચર કેપિટલ નહોતું. બ્રાન્ડિંગની મોટી મોટી વાતો નહોતી. ભારતીય ફાર્મા માર્કેટ અત્યંત સ્પર્ધાત્મક અને કાયદાકીય કડકાઈવાળું હતું. કેટલાય હોંશિયાર યુવાનો થોડા વર્ષોમાં કંપની વેચીને વિદેશ ભાગી ગયા. સંઘવીએ દાયકાઓ સુધી એક જ ક્ષેત્રમાં, શાંતિથી, વિના કોઈ ઘોંઘાટે પોતાની જમીન પકડી રાખી. આ રોજેરોજની ચીવટ એ જ ઊંચો ગ્રિટ સ્કોર છે.

કોર્પોરેટ જગતમાં ચમકદાર રેઝ્યૂમે અને વિદેશી ડિગ્રીઓ ધરાવતા લોકો અઢળક મળે છે, પણ કટોકટી આવે ત્યારે એ જ લોકો સૌથી પહેલા કંપની છોડીને ભાગે છે. હકીકતમાં સફળતા એ સ્પ્રિન્ટ નથી, મેરેથોન પણ નથી; એ કાંટાળા રસ્તા પર એકધારું ચાલવાની કંટાળાજનક ટેવ છે. ટેલેન્ટ તમને સ્ટેજ પર લાવી શકે, પણ સ્ટેજ પર ટકી રહેવા માટે ગ્રિટ સ્કેલ જ કામ લાગે છે.

ચમકારો બતાવવો સહેલો છે, રોજ દીવો બનીને બળવું અઘરું છે; ઈતિહાસ પ્રતિભાશાળીઓ નહીં, જિદ્દીઓ રચે છે.