સફળની નકલ કરવાનો નિયમ

કોઈ માણસ સફળ કેમ થયો તે સમજવું અઘરું છે. આપણું મગજ મહેનત કરવા માગતું નથી, એટલે એ સહેલો રસ્તો પકડે છે. જે જીતે છે, તેની આંધળી નકલ કરો. આ વર્તણૂકને ઉત્ક્રાંતિ વિજ્ઞાનમાં સફળ લોકોની નકલ કરવાનો નિયમ કહે છે. માણસ જાત આ નિયમથી સદીઓથી શીખી છે. કઈ જડીબુટ્ટી ખાવી અને કયા પ્રાણીનો શિકાર કરવો તે આપણે જાતે અખતરા કરીને શીખ્યા નથી. જે શિકારી સૌથી તંદુરસ્ત હતો, ટોળાએ બસ તેના પગલે પગલે ચાલવાનું શરૂ કર્યું.

આ વિચાર રોબર્ટ બોઇડ અને પીટર રિચરસન જેવા સંસ્કૃતિ અને જીવવિજ્ઞાનના અભ્યાસુઓએ આગળ ધપાવ્યો છે. તેમનો તર્ક સાદો હતો. જંગલમાં દરેક બાબતનું જાતે સંશોધન કરવા બેસો તો મોત નક્કી છે. એટલે બીજાનું અનુકરણ કરવું એ મગજની ઊર્જા બચાવવાની ઉત્તમ યુક્તિ હતી. પણ આ યુક્તિ આધુનિક જમાનામાં એક મોટી બીમારી બની ગઈ છે. આપણે સફળ વ્યક્તિના કામના ગુણો અને તેની નકામી આદતો વચ્ચેનો ભેદ પારખી શકતા નથી. જે વિજેતા છે, તેનું બધું જ સાચું લાગે છે.

આપણે પરિણામ જોઈએ છીએ પણ કારણ ચૂકી જઈએ છીએ. ક્રિકેટના મેદાન પર આ તમાશો દરરોજ જોવા મળે છે. રાજકોટ કે વડોદરાની કોઈ ક્રિકેટ એકેડેમીમાં જાઓ. પંદર વર્ષનો છોકરો વિરાટ કોહલી જેવી દાઢી રાખશે, તેના જેવી આક્રમક ગાળો બોલશે અને એ જ કંપનીનું બેટ વાપરશે. તેને લાગે છે કે આ કરવાથી રન બનશે. એ ભૂલી જાય છે કે કોહલી તેની અસાધારણ ફિટનેસ, નેટ્સમાં કલાકો સુધી વહાવેલા પરસેવા અને અદ્ભુત શિસ્તને કારણે મહાન છે, દાઢી કે ગુસ્સાને લીધે નહીં. નકલ હંમેશાં સપાટીની થાય છે, તપસ્યાની નહીં.

આ ભ્રમ શેરબજારમાં પણ ચાલે છે અને વ્યવસાયમાં પણ. કોઈ એક મોટા વેપારીએ વહેલી સવારે ચાર વાગ્યે ઊઠવાનું શરૂ કર્યું અને કંપની બનાવી, એટલે આખું શહેર સવારે ચાર વાગ્યે એલાર્મ મૂકીને ઊંઘ બગાડવા લાગે છે. તમે સફળ વ્યક્તિની મુર્ખાઈઓને પણ તેની વિદ્વત્તા માની બેસો છો. આ નિયમ વિચારવાની મહેનત બચાવે છે, પણ છેવટે તમને કોઈના ખરાબ ઝેરોક્ષ બનાવીને છોડી દે છે.

વિજેતાના પગરખાં પહેરવાથી કોઈ દોડ જીતાતી નથી. તેના પગના છાલાની નકલ કરો, તેની બ્રાન્ડની નહીં.