અદ્રશ્ય લાઉડસ્પીકર

હોદ્દો બદલાય એટલે તમારો અવાજ આપોઆપ મોટો થઈ જાય છે. તમે સાધારણ વાત કરી રહ્યા હોવ, પણ સાંભળનારને એ હુકમ લાગે છે. આ વિચારને અમેરિકન રેસ્ટોરાં-ઉદ્યોગપતિ ડેની મેયરે પોતાના ૨૦૦૬ના પુસ્તક ‘સેટિંગ ધ ટેબલ’માં ‘ઈમેજિનરી મેગાફોન’ કહ્યો હતો. એક વાર તમે ટીમ લીડર કે બોસ બનો, એટલે કુદરત તમારા મોઢા આગળ એક અદ્રશ્ય લાઉડસ્પીકર ગોઠવી દે છે. તમે ફક્ત બગાસું ખાઓ તોપણ આખી ઓફિસમાં ભૂકંપ આવી શકે છે.

નવા બનેલા મેનેજરો આ માનસિકતા સમજી શકતા નથી. તેઓ એમ જ માને છે કે તેઓ ગઈ કાલ જેવા જ સામાન્ય કર્મચારી છે. પણ ખુરશીનો પડઘો અલગ હોય છે. કૉરિડોરમાં જતાં જતાં તમે હળવાશથી કહો કે ‘આ પ્રેઝન્ટેશનનો રંગ બહુ ડાર્ક નથી લાગતો?’, તો સામેવાળો આખી રાત જાગીને પચાસ સ્લાઇડ બદલી નાખે છે. તમે અભિપ્રાય આપ્યો હતો, પણ સત્તાના લાઉડસ્પીકરે તેને આદેશ બનાવી દીધો.

કોર્પોરેટ જગતમાં આ ભૂલ અબજો રૂપિયાનું નુકસાન કરાવે છે. મુંબઈ કે બેંગલુરુની મોટી કંપનીઓના નવા સીઈઓ ઘણી વાર લંચ ટેબલ પર બોલી બેસે છે, ‘આપણે આ નવી માર્કેટિંગ એજન્સીનું કામ જરા તપાસવું જોઈએ.’ સાંજ પડતાં સુધીમાં તો માર્કેટિંગ હેડે જૂની એજન્સીનો કોન્ટ્રેક્ટ રદ્દ કરી નાખ્યો હોય છે. બોસ માત્ર વાત ચલાવતા હતા, જ્યારે નીચે બેઠેલા માણસો માટે એ પરમ સત્ય બની ગયું. ભારતીય કચેરીઓમાં તો દરબારી સંસ્કૃતિ એટલી ઘેરી છે કે સાહેબનો ખાંસીનો અવાજ પણ ભવિષ્યની રણનીતિ માનવામાં આવે છે.

જે ક્ષણે તમને સત્તા મળે, તે ક્ષણે તમારે શબ્દો તોલીને વાપરવા પડે. મજાક, અણગમો કે છૂટોછવાયો વિચાર બોલતાં પહેલાં અટકવું પડે. ઊંચા પદ પર બેસીને ‘હું તો ખાલી વિચારતો હતો’ એવું બોલવાની છૂટ રહેતી નથી. તમારું એક ઢીલું વાક્ય નીચે બેઠેલા સેંકડો લોકોની ઊંઘ હરામ કરી શકે છે.

જેના હાથમાં સત્તાનું માઇક હોય, એણે ગણગણતી વખતે પણ સાવધાન રહેવું પડે.