અજાણતાં સર્જાતી આંધળાશ

આંખો ખુલ્લી હોય છતાં માણસ આંધળો બની શકે છે. કોઈ વસ્તુ તમારી નજર સામે જ ઊભી હોય, પૂરેપૂરી દેખાતી હોય, છતાં તમારું મગજ એની નોંધ સુધ્ધાં ન લે. આંખમાં કોઈ ખામી નથી, ચશ્માનો નંબર વધ્યો નથી. ખામી ધ્યાનની છે. જ્યારે મગજ કોઈ એક કામમાં ઊંડું ઊતરી જાય છે, ત્યારે આસપાસ બનતી સાવ સ્પષ્ટ ઘટનાઓ પણ અદ્રશ્ય થઈ જાય છે. આ મનોવૈજ્ઞાનિક વાસ્તવિકતાને ઈનએટેન્શનલ બ્લાઈન્ડનેસ કહેવાય છે.

આ સંકલ્પના મનોવિજ્ઞાની એરીન મેક અને ઈરવિન રોકે ૧૯૯૨માં રજૂ કરી હતી. ત્યારબાદ ક્રિસ્ટોફર શેબ્રિસ અને ડેનિયલ સિમન્સે એક અનોખો પ્રયોગ કર્યો. એમણે વિડીયોમાં લોકોને બાસ્કેટબોલ પાસ કરતાં બતાવ્યા અને દર્શકોને માત્ર પાસ ગણવાનું કહ્યું. એ વિડીયોની વચ્ચોવચ એક માણસ ગોરિલાનો કાળો કોસ્ચ્યુમ પહેરીને છાતી કૂટતો પસાર થયો. અડધાથી વધુ દર્શકો આ ગોરિલાને જોઈ જ ન શક્યા. એમનું ધ્યાન માત્ર ગણતરીમાં હતું.

આ આપણી બુદ્ધિની મર્યાદા છે. મગજ એક સાથે દુનિયાનો બધો ભાર સંભાળી શકતું નથી. એટલે એ એક કામ પકડવા માટે બાકીની દરેક ચીજ પર કાળો પડદો પાડી દે છે. ડ્રાઇવિંગ કરતી વખતે ફોન પર ગંભીર વાત કરતો માણસ સામેથી આવતી બાઇક કે લાલ બત્તી ચૂકી જાય છે, એનું કારણ આ જ છે. તમે જ્યારે કોઈ એક જ આંકડો કે વિચાર પકડીને બેસો છો, ત્યારે તમારી બાજુમાં પહાડ તૂટી પડે તોય ખબર નથી પડતી.

લંડન કે ન્યૂજર્સીમાં વસતા આપણા એનઆરઆઈ પરિવારોમાં આ રોજ બને છે. પિતા મોટેલના કાઉન્ટર પર કે આઈટી કંપનીના લેપટોપમાં ડોલર ગણવામાં એટલા ગળાડૂબ હોય છે કે સોફા પર બેઠેલો દીકરો ક્યારે ડિપ્રેશનમાં સરી પડ્યો તે દેખાતું જ નથી. એ આંખ સામે જ જીવે છે, સામે જ જમે છે. પણ પિતાની નજર માત્ર ગ્રીન કાર્ડ, બેંક બેલેન્સ અને ઘરના મોર્ગેજ પર ચોંટેલી છે. પછી એક દિવસ ઘરમાં ધડાકો થાય ત્યારે બધા આશ્ચર્ય પામે છે કે આવું ક્યારે બની ગયું.

જે માણસ માત્ર પોતાના લક્ષ્યને જ જોવાનો દાવો કરે છે, એ વાસ્તવમાં અડધી દુનિયા સામે આંધળો થઈને જીવે છે.