અંદર-બહાર ત્રિકોણ

આ શબ્દ કયા પુસ્તકમાંથી આવ્યો કે કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તેની કોઈ ઐતિહાસિક નોંધ મળતી નથી. પણ આ વિચાર અસલ જૂનો અને વ્યવહારુ છે. આ મોડેલ માણસના જીવનને બે ત્રિકોણમાં વહેંચીને જુએ છે. એક અંદરનો ત્રિકોણ, જેની ત્રણ બાજુઓ છે: તમારા પોતાના વિચારો, તમારી મહેનત અને તમારા નિર્ણયો. બીજો બહારનો ત્રિકોણ: સિસ્ટમ, નસીબ અને બીજા લોકોના વર્તન. અંદરનો ત્રિકોણ તમારા હાથમાં છે, બહારનો ત્રિકોણ તમારા કાબૂ બહાર છે. મુશ્કેલી ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે માણસ બહારના ખૂણાઓ ખેંચીને અંદરની અસમર્થતા છુપાવવા મથે છે.

આપણે બધા બહારના ત્રિકોણના શિકાર બનવાનો ડોળ બહુ ઝડપથી કરી લઈએ છીએ. સમાજ, સરકાર, કુટુંબ કે આર્થિક સ્થિતિ—આ બધું બહારનું માળખું છે. તમે તેને બદલી શકતા નથી, માત્ર તેનો સામનો કરી શકો છો. સાચો ખેલાડી પોતાનો આખો દમ અંદરના ત્રિકોણ પર લગાવે છે. તમે સવારે કેટલા વાગે ઊઠો છો, કઈ ચોપડી વાંચો છો અને કેટલી પ્રામાણિકતાથી કામ કરો છો, એ તમારી અંગત સલ્તનત છે. બહારનું જગત ગમે તેટલું અણધાર્યું હોય, અંદરનો ત્રિકોણ મજબૂત હોય તો ઈમારત ટકી જાય છે.

દિલ્હીના મુખર્જી નગરમાં કે ગાંધીનગરમાં સરકારી નોકરીની તૈયારી કરતા હજારો ઉમેદવારોને જુઓ. અડધાથી વધુ યુવાનો ચાની લારીએ ઊભા રહીને પેપર ફૂટવાની, અનામતના નિયમોની કે પંચાયતના ભ્રષ્ટાચારની ચર્ચામાં આખો દિવસ વેડફી નાખે છે. આ બધું બહારના ત્રિકોણનો ભાગ છે, જે તેમના કંટ્રોલમાં નથી. અંદરનો ત્રિકોણ શું હતો? રોજના આઠ કલાક વાંચવું, નોટ્સ બનાવવી અને જૂના પ્રશ્નપત્રો સોલ્વ કરવા. જે ઉમેદવાર બહારની રાજનીતિમાં ગૂંચવાય છે તે પંચવર્ષીય યોજના બની જાય છે, અને જે પોતાના અંદરના ખૂણા સાધે છે તે લિસ્ટમાં નામ મેળવી લે છે.

જીવનમાં જ્યારે પણ નિરાશા ઘેરી વળે ત્યારે કાગળ પર બે ત્રિકોણ દોરી લેવા. જે બાબતો તમારા નિયંત્રણ બહાર છે તેને બહારના ખાનામાં ધકેલી દો અને તેને ભૂલી જાવ. તમારી તાકાત, સમય અને ઊર્જા માત્ર અંદરના ત્રણ ખૂણા સાચવવામાં વાપરો. આ કોઈ અધ્યાત્મ નથી, સીધું ગણિત છે. તમે દુનિયાની હવા બદલી શકતા નથી, પણ તમારા વહાણનો સઢ કઈ દિશામાં રાખવો એ તમારી મરજી છે.

બહારના ત્રિકોણ સામે ફરિયાદ કરતો માણસ વાસ્તવમાં પોતાના અંદરના આળસનો બચાવ કરતો હોય છે.